Schuttevaer

Zoet, Zout & Zakelijk
Schuttevaer Premium

CCR: bij autonome vaart altijd schipper aan boord

STRAATSBURG

De Centrale Commissie voor de Rijnvaart (CCR) heeft een eerste visie op het autonoom varen op papier gezet. Het gaat om wat genoemd wordt 'een internationale definitie van de automatiseringsniveaus in de binnenvaart.' De CCR gaat er voorlopig nog vanuit dat er altijd minstens een schipper aan boord is, ook bij volkomen autonome vaart. Varen zonder schipper is pas op termijn mogelijk, na een wijziging van het RijnvaartPolitieReglement (RPR).

1 / 1
De tabel waarin de CCR niveaus van automatisering aangeeft. (Bron: CCR)

De tabel waarin de CCR niveaus van automatisering aangeeft. (Bron: CCR)

Door Bart Oosterveld
De visie is neergelegd in een resolutie die op 7 december is aangenomen tijdens de plenaire zitting van de CCR in Straatsburg. In het stuk wordt een beeld geschetst van een groot aantal aspecten die om de hoek komen kijken bij autonoom varen, zoals de techniek, de aansprakelijkheid, juridische aspecten, bemanningseisen en zelfs de veranderende sociale positie van de schipper. Want, daar gaat de CCR vanuit: die zal op korte termijn nog niet van boord verdwijnen.

Veiligheid op de Rijn
De belangrijkste insteek van de CCR is niet kosten besparen, maar de veiligheid op de Rijn te bevorderen. Eventuele kostenbesparing komt op een tweede plaats. 
De resolutie: 'Automatisering leidt niet vanzelfsprekend tot een eventuele vermindering van het aantal bemanningsleden aan boord door hieraan een schipper te onttrekken, maar heeft principieel tot doel met innovatieve technische processen de veiligheid van de Rijnvaart verder te verbeteren en het leven van de bemanning te vergemakkelijken. Het is echter te verwachten dat scheepseigenaren de mogelijkheden van automatisering willen benutten om de exploitatiekosten te verlagen door het aantal bemanningsleden aan boord te verminderen of zelfs af te schaffen.'

Om het terrein van geautomatiseerd varen te verkennen hebben de beleidsmakers in Straatsburg een overzichtelijke tabel gepubliceerd. In deze eerste opzet worden zes niveaus van besturing van een binnenvaartschip geformuleerd: van niet geautomatiseerd (niveau 0) tot geheel autonoom varen (niveau 5).

Besturing uit handen
Bij de twee laagste niveaus gaat het om de situatie zoals die nu meestal is: de schipper stuurt zelf (niveau 0), eventueel geholpen door een stuurautomaat (niveau 1). Bij gedeeltelijk geautomatiseerd (niveau 2) geeft de schipper een deel van de besturing uit handen aan de systemen aan boord, maar moet nog wel zelf de vaart in de gaten houden. 

Op niveau 3, geautomatiseerd onder voorwaarden, besturen de systemen het schip 'met inbegrip van het vermijden van aanvaringen.' De schipper moet hier alleen nog ingrijpen als het systeem er om vraagt of als er een systeemstoring is.

Dynamische vaartaken
Bij hoog geautomatiseerd varen (niveau 4) vaart het schip vrijwel autonoom. Alleen bij moeilijke situaties komt er nog een schipper aan te pas. Het document noemt het volgende geval: 'Bijvoorbeeld een schip dat tussen twee sluizen een kanaal bevaart (omgeving is goed gekend), maar het geautomatiseerde besturingssysteem is niet zodanig dat daarmee de sluizen gepasseerd kunnen worden (daarvoor is de interventie van een persoon vereist).' Kortom de schipper kan de hele dag op zijn bed liggen, koffiedrinken of het schip schilderen tot er een belletje gaat dat de systemen zijn deskundigheid nodig hebben.

Op het hoogste niveau (5) is er echt sprake van autonoom varen. De CCR omschrijft het als volgt: 'De ononderbroken en onvoorwaardelijke toepassing van een geautomatiseerd besturingssysteem voor alle dynamische vaartaken, met inbegrip van terugvalmaatregelen, zonder ervan uit te gaan dat de schipper zelf zal reageren op een verzoek om in te grijpen.' 

Eerste verkenning
De CCR gaat er voorlopig, vanwege de voorschriften en de aansprakelijkheid, vanuit dat er ook bij compleet autonoom varen minstens een schipper aan boord zal zijn, ook al besturen de systemen het schip. Ook nog van belang: vanaf niveau 3 ziet de de CCR mogelijkheden voor besturing op afstand, vanaf de wal.

Het gaat bij het stuk niet om nu te kiezen voor een bepaald niveau van automatisering van de vaart of bijvoorbeeld nieuwe bemanningseisen te formuleren. Het is een eerste verkenning van wat de CCR denkt wat er in de toekomst aan zit te komen, zodat er tijdig op nieuwe situaties kan worden ingespeeld met aangepaste wetgeving.

Laboratorium
'De CCR wil voorop lopen waar het gaat om de ontwikkelingen van het autonoom varen',  zegt CCR-beleidsmedewerker Marlène Hirtz, die belast is met de beleidsterreinen politievoorschriften en binnenvaartinformatiesystemen. 'Je moet dit stuk en de tabel zien als een eerste verkenning, niet een in marmer uitgebeitelde tekst. De CCR beschouwt het als een soort laboratorium. De visie is voorlopig en zal ongetwijfeld in de loop der tijd worden aangepast.'

Ze wijst er verder op dat de CCR oog heeft voor zoveel mogelijk aspecten en gevolgen van automatisering aan boord. 'Een holistische aanpak', zegt ze. In 2019 start een debat waarbij veel ervaringen worden verzameld, aldus Hirtz. Dat begint bij een werkgroup die zich vanaf februari over de regelgeving gaat buigen. Daar zal onder meer moeten blijken hoe eventuele experimenten kunnen worden gefaciliteerd. ‘Daarover is nu nog weinig te zeggen’, zegt Hirz. 

Aandacht voor de mens
Opvallend is dat er in de tekst van de resolutie ruim aandacht is voor de mens op het schip: 'Naast de gevolgen voor de werkgelegenheid en de inzetbaarheid doet geautomatiseerd varen angsten rijzen, zoals de ontmenselijking van de sociale relaties. (...) Daarnaast geven ook de sociale vragen die worden opgeworpen door de automatisering in de binnenvaart aanleiding tot bezorgdheid. 
 
‘Enerzijds wordt de automatisering van taken begroet, aangezien het leven van de schipper hierdoor gemakkelijker wordt. Anderzijds kan de automatisering van taken de schipper natuurlijk ook veranderen in een eenvoudige toeschouwer en in zekere zin de ontwikkeling van zijn vaardigheden remmen. Op het vlak van technologische innovatie zou de intuïtieve benadering van de schipper in tegenspraak kunnen komen te staan met beslissingen van een verregaand geautomatiseerd schip. Gezien het voorgaande moeten de sociale gevolgen van het geautomatiseerd varen voor de binnenvaart en in het bijzonder voor de schipper in overweging worden genomen.
 
‘Maar niet alleen de mens is kwetsbaar, de heel of half geautomatiseerde systemen zijn dat zeker ook. De CCR: 'Automatiseringssystemen zijn fundamenteel kwetsbaarder voor cyberaanvallen dan andere systemen aan boord van binnenschepen. Om deze reden moeten de werkzaamheden op het gebied van de cyberveiligheid in de binnenvaart worden voortgezet en versterkt.'

De discussie kan van start gaan. Tijdens de CCR-zitting in het najaar van 2020 worden volgende stappen afgesproken. 
Reacties (2)

Om te reageren op dit bericht moet u ingelogd zijn. Klik hier om in te loggen. Indien u nog geen account heeft kunt u zich hier registreren om te kunnen reageren op Schuttevaer.nl. Uw reacties worden altijd ondertekend met uw volledige persoonsnaam.

  • M. Smitsman

    Wat zullen we ons vervelen!

  • A. Elzinga

    Gezellig hoor, lekker met z'n niemanden. Misschien ook kantoren onbemand? Scheelt een hoop kosten.

Lees ook