Bemanning UK-2 draagt nu reddingsvest

‘Bij elke trek doet de bemanning van de UK-2 nu reddingsvesten aan. En vanaf windkracht 7-8 gaan de overlevingspakken aan bij werk aan dek. Met uitzondering van de zomer, als het water van de Noordzee op temperatuur is. Dat is de lering die ik meteen uit het ongeval heb getrokken.’

Dit zei schipper A. Romkes van het visserschip UK-2 Adriaantje na de zitting waarop de Raad voor de Scheepvaart in Amsterdam vrijdag 11 december het dodelijke ongeluk op de Adriaantje behandelde. In de avond van 2 februari 2009 werd de vaste opstapper Geert Tjebbenov geraakt door een pak touwen overboord getrokken. Hij verdronk binnen enkele minuten in de koude Noordzee. Hij droeg geen werk/zwemvest; werkvesten waren toen nog niet aan boord. 

Romkes reageerde vanaf zijn schip, naar huis stomend. Hij was namelijk niet verschenen voor de raad, net zo min als zijn werktuigkundige M. Zegel. Beiden waren opgeroepen als getuigen, omdat de raad van dit ongeval een leringzaak wilde maken voor de Nederlandse zeevisserij. Beiden hadden tevoren al te kennen gegeven dat ze niet wilden meewerken aan het openbaar onderzoek.

• ‘Weer is er een visser niet thuisgekomen’ 

De raad had de reder van de UK-2, de vader van schipper Romkes, nog voorgesteld om naar Urk te komen om de zitting daar te houden op een voor de visserij geschikt tijdstip, op een zaterdag bijvoorbeeld. Dit om de vissers met hun lange werkweek tegemoet te komen.

Hierin zag de Adriaantje Holding BV geen brood. De reder, Romkes sr.,  is in het verleden overigens lid geweest van de Raad voor de Scheepvaart.

De raad, onder voorzitterschap van mr. U. W. baron Bentinck, besloot, na overleg met inspecteur voor de scheepvaart Evert van Leeuwen, de scheepsramp toch te behandelen, omdat er voldoende informatie aanwezig was. Raad en inspecteur besloten af te zien van dwang om de getuigen alsnog voor de raadstafel te krijgen.

‘Ik moet vissen’
Schipper Romkes zou ook niet weten wat hij de raad nog zou moeten vertellen. ‘Ik moet vissen, daarmee verdien ik mijn geld. Ik heb alles al driemaal verteld, ik heb er niets meer aan toe te voegen. Aan boord heb ik  mijn maatregelen getroffen. Of de collega’s mij navolgen? Ik weet dat er schepen zijn die al langer werken met zwemvesten. Maar ik vind dat ieder dat voor zich moet weten. Je bent verantwoordelijk voor je eigen schip. Wij doen het nu zo en zo blijft het. Iedereen is er intussen aan gewend.’

Behalve het werken met werk/zwemvesten of overlevingspakken aan dek, is er op de UK-2 nog een maatregel getroffen. Er is een lijnwerptoestel geplaatst.

Aatjeslijn te strak
Het ongeluk met de opstapper gebeurde op 2 februari 2009. Rond 21.30 uur was de bemanning bezig met het uitzetten en voorbereiden van de derde trek. De windkracht was 7, zeegang 1,50-3 meter. Matige slingering.

Aan dek was de bemanning verdeeld in een stuurboord- en bakboordploeg. Het slachtoffer werkte aan bakboord. De werkwijze bij het halen is: de schipper draait de vislijnen binnen en als de vistuigen boven water zijn, worden de gieken door de schipper in een stand van 45 graden gezet. Aan bakboord pakte de machinist die avond met de haakstok het paktouw dat vastzit aan de aatjeslijn. Met de drie man sterke bakboordploeg werd deze aangetrokken en door de machinist om de kop van de lier gelegd.

Een ander zette de aatjeslijn vast op de bolder op het voorschip, om te voorkomen dat het tuig rond zou gaan. Geert Tjebbenov pikte de jomper in om de zak naar voren te trekken. Na het legen van de zak boven de stortbak werd de zak naar achteren aan dek getrokken en de jomper werd uitgepikt. De zak werd weer dichtgeknoopt. 

Tjebbenov zag dat de aatjeslijn te strak stond en liep naar voren om hem bij te vieren. Dat is een normale handeling. Het gebeurt vaker. Echter, toen hij dwars van de stortbak was, maakte het vistuig een beweging. Het paktouw vloog achter zijn rug. De schipper zag het gebeuren en probeerde met een schreeuw te waarschuwen. Maar door een tweede haal van het tuig werd Geert over de verschansing getrokken. Hij ging tussen het net aan het tuig en het net aan boord door en zag geen kans meer iets vast te grijpen. Ook de toegestoken haakstok mocht niet baten, die was te kort. Het schip verlijerde snel.

De schipper stopte de motor en er gingen boeien overboord. Hij zond een mayday uit.

Geert, gekleed in oliejas en -broek en gewone laarzen, probeerde nog naar het schip te zwemmen, maar zonk na twee tot drie minuten.

Vijftien kotters, twee kustwachtschepen, een Deens marineschip, twee reddingboten en twee heli’s (Duits en Nederlands) hebben tot 6 uur naar het slachtoffer gezocht. De kotters zijn daarna nog doorgegaan met vissen  over en rond de mob-plaats. Uiteindelijk heeft de UK-292 het stoffelijk overschot naar boven gehaald. ‘Daarna hebben wij Geert overgenomen en zijn we teruggestoomd naar Delfzijl’, zegt de schipper in zijn verklaring.

Cultuur
‘Weer is er een visser niet thuisgekomen’, zei inspecteur voor de scheepvaart Van Leeuwen. ‘In de visserij vallen nog regelmatig gewonden en slaan mensen overboord. Keer op de keer adviseert de raad zwemvesten te dragen. De cultuur in de visserij moet wat dit betreft echt veranderen.’

Voorzitter Bentinck zei na afloop: ‘Het veiligheidsbewustzijn in de visserij is toch anders dan in bijvoorbeeld de offshore.’