Tien vragen over de crisis (12)

Met antwoorden vanuit het vervoer van zand en grind, door mr Rutger van der Meer, woordvoerder en adviseur van Scheepvaartgilde.

De economische crisis is breed voelbaar in de gehele binnenvaart. Hoeveel last heeft het vervoer van zand en grind hiervan?
De marktomstandigheden in de sector zijn op dit moment zeer zorgwekkend. Het aanbod stokt, de capaciteit neemt nog toe en de vervoersprijzen blijven dalen. Verschillende ondernemers staat het water tot aan de lippen. Een snel herstel is nog niet in zicht.

Opgemerkt wordt dat Scheepvaartgilde spreekt over de markt voor nat geladen zand en grind. Uit de contacten met andere brancheorganisaties blijkt dat deze situatie evenzo opgaat voor het droge zand en grind.

Waarom is de crisis in de binnenvaart nog niet opgelost? Er wordt immers al zo lang door zo veel partijen over gesproken.
Dat zoveel partijen er over spreken geeft de omvang van het probleem aan. De hele binnenvaart zit in zwaar weer. Niet slechts enkele deelsectoren hebben te maken met laagconjunctuur.  Daarin verschilt dit dal van de vele conjuncturele dalen die we in het verleden  hebben gezien.

Dat er al zo lang over gesproken wordt geeft de complexiteit van de problemen aan. Eenvoudige oplossingen lijken niet voorhanden en iedereen heeft een eigen beeld bij de crisis.
Scheepvaartgilde hecht er aan dat nog meer dan tot vandaag iedereen meedenkt en spreekt over hoe we de mouwen op kunnen stropen om de crisis te lijf te gaan. Verkeer en Waterstaat, Economische Zaken, Financiën en alle brancheorganisaties van verladers, bevrachters en vervoerders zouden welwillend en oplossingsgericht samen op moeten trekken.

Het lijkt er op dat de verladers en bevrachters baat hebben bij de economische malaise. Wat denkt Scheepvaartgilde daarover?
Het is duidelijk dat lagere vervoersprijzen op de korte termijn voordelen voor hen opleveren. Daar is in beginsel ook niets op tegen. Scheepvaartgilde is er van overtuigd dat de ontstane situatie op de langere termijn echter ook niet goed is voor verladers en bevrachters. De kwaliteit van de schepen en bemanningen komt dan onder druk te staan en ook de aantrekkingskracht op jongere mensen loopt een flinke deuk op.

Scheepvaartgilde betreurt dan ook de houding van de EVO die alleen maar een ‘Njet'-houding aanneemt en die niet zelf komt met positieve suggesties om de problemen tegemoet te treden. Scheepvaartgilde zou liever samen met EVO werken aan oplossingen.
Scheepvaartgilde doet hier ook een moreel beroep op verladers en bevrachters om gezonde prijzen te blijven geven voor het vervoer. Wat gezond is weet iedere professional in de sector heel goed en het zou een eerste, maar belangrijke stap zijn naar een duurzaam herstel van de markt!

Er is een sterke roep om samen betere vrachtprijzen af te dwingen. De mededingingsregelgeving lijkt hier echter sterk aan in de weg te staan. Wat doet Scheepvaartgilde hiermee?
Scheepvaartgilde is in beginsel voor een vrije prijsvorming in de markt. Soms verdien je meer en soms verdien je minder. De huidige prijsniveaus zijn echter zo dat er niet alleen (tijdelijk) onder kostprijs wordt gevaren, maar ook het sociaal bestaansminimum voor binnenvaartondernemers bedreigd wordt.  En dat vindt Scheepvaartgilde onverantwoord en niet acceptabel.
De mededingingsregels maken het mogelijk om minimumprijsniveaus in te stellen als het sociaal bestaansminimum in het gedrang komt. Scheepvaartgilde roept Economische Zaken dan ook op om op korte termijn samen met ons bodemtarieven voor de binnenvaart af te spreken.

De afbouw van nieuwe casco's leidt nog steeds tot uitbreiding van vervoerscapaciteit. Klopt het dat dit in belangrijke mate bijdraagt aan de problemen?
Uitbreiding van de vervoerscapaciteit bij een afnemende vraag leidt inderdaad tot problemen.  De uitbreiding tekent zich echter voornamelijk af bij grotere schepen. De kleine schepen hebben hier voorlopig minder last van.

Scheepvaartgilde is wel van mening dat ongebreidelde uitbreiding van de capaciteit aan banden moet worden gelegd. Een Wet capaciteitsbeheersing die gericht is op de ontwikkeling van de structurele capaciteit in de binnenvaart is wat ons betreft welkom. Ook het fiscaal stimuleren van het beëindigen van ondernemingen (met gelijktijdige sloop of verkoop van de capaciteit) zou kunnen worden bekeken. En bekeken kan worden of de nieuwe casco's gebruikt kunnen worden voor vernieuwing van bestaande capaciteit in plaats van als toevoeging op de overcapaciteit.

Hoe denkt Scheepvaartgilde over de door het Crisisberaad voorgestelde oplegregeling?
De oplegregeling is een goede stap in de richting, waarbij de binnenvaartondernemers kijken hoe zij zelf bij kunnen dragen aan een oplossing. Het draagt ook bij aan een betere regulering van de capaciteit. In het verleden heeft een dergelijke regeling binnen de waterbouw goed gewerkt. Waarom zou dat nu anders zijn?
Wel denkt Scheepvaartgilde dat dit een onderdeel moet zijn van een totaal pakket aan maatregelen, waarbij alle partijen in de binnenvaart hun steentje bijdragen. Alleen een oplegregeling zal de problemen niet oplossen.

Een veel gehoorde opmerking is dat de crisis door de vrije markt zelf moet worden opgelost. Is Scheepvaartgilde voor vrije marktwerking?
Ja en nee. Scheepvaartgilde vindt dat binnenvaartondernemers in beginsel zelf verantwoordelijk moeten zijn voor hun eigen markt. Soms ‘nee' zeggen tegen in hun ogen te lage prijzen, bekijken of samenwerkingsstructuren kunnen worden verbeterd om meer professionele balans te krijgen tussen vraag en aanbod, enzovoort.

Maar Scheepvaartgilde denkt ook dat de kenmerken van de sector vragen om de juiste randvoorwaarden van de overheid. Het stoppen door een binnenvaartondernemer leidt immers niet tot het verdwijnen van capaciteit uit de markt. Kortom, de wet van vraag en aanbod werkt niet optimaal in deze markt.

Er is ook vaak kritiek te horen op de positie van de banken. Hoe denkt Scheepvaartgilde daarover?
Scheepvaartgilde denkt dat de banken een belangrijke partij zijn bij het ontstaan én de oplossing van de problemen. Zij kunnen als geen ander bijdragen aan een goede balans tussen vraag en aanbod in de markt. Een transparant, verantwoord investeringsbeleid (in overleg met de sector) zou een eerste bijdrage kunnen zijn.

Scheepvaartgilde zou graag met banken meedenken over mogelijkheden, maar tot nu toe is de bankenwereld erg terughoudend in het voeren van overleg. In ieder geval stelt Scheepvaartgilde vraagtekens bij het verlenen van uitstel bij betalingsverplichtingen door de banken. Hoewel het individuele ondernemers (soms ook lid van Scheepvaartgilde) helpt, brengt dit ook (nog) gezonde bedrijven in de problemen. Overigens realiseert Scheepvaartgilde zich ook dat het faillissement van zwakke ondernemingen niet per definitie bijdraagt aan een verbetering van de ontstane situatie. De capaciteit komt immers (goedkoper) weer terug op de markt. Genoeg redenen om samen eens een gesprek te voeren dus!

Er zijn al veel onderdelen aan de orde geweest, maar hoe denkt Scheepvaartgilde dat het tij gekeerd kan worden?
Het tij kan alleen gekeerd worden als iedereen zich bewust is van de zorgwekkende situatie waarin wij met elkaar verkeren, en bereid is om samen te werken aan herstel. Alleen een door de overheid gesteund, breed gedragen plan lijkt kans van slagen te hebben. Een plan dat ziet op (organisatie van) vraag, aanbod, prijsvorming en de positie van financiers, kortom een plan dat gaat over alle onderdelen van de binnenvaart lijkt de enige mogelijkheid.

Scheepvaartgilde bespreekt begin november tijdens haar ledenvergadering hoe het plan er volgens ons uit moet zien.

Is er nog een slotopmerking die Scheepvaartgilde hier zou willen maken?
Ja. Scheepvaartgilde roept iedereen die de sector een warm hart toedraagt op zich samen sterk te maken voor een krachtig herstel van de sector.