Nieuwe aanpak en traditie in oer-Friese skûtsjesilerij

In Friesland (‘Fryslân’) steken de skûtsjes zaterdag 30 juli van wal voor de jaarlijkse SKS-wedstrijdreeks (tot en met 12 augustus), gevolgd door die van de IFKS (13 t/m 20 augustus). Journalist Klaas Jansma, skûtsjekenner en radioverslaggever, volgt met fotograaf Marten Sandburg de zeilende beroepsvaartuigen en de skûtsjeschippers in hun vaak enerverende strijd. Als opening van de Schuttevaer Skûtsjeweken deze week een voorbeschouwing op de SKS-wedstrijden.

Op het Philipsskûtsje d’Halve Maen neemt Berend Mink het helmhout over van broer Jitze.

1/5

Gerelateerd nieuws

Sieb Meijer IFKS-kampioen 2011

IFKS begint te zachtmoedig

Uitslag en foto's SKS Lemmer

Aanvaring bederft tweede IFKS-wedstrijd

Meer over

Chartervaart

Door Klaas Jansma

De sponsorclub van het Doniaskûtsje in Langweer wacht in spanning af wat het komende seizoen brengt. Er is hoog ingezet, met Olympisch zeiler Roy Heiner als adviseur om schipper Ulbe Brandsma en zijn bemanning tot grotere prestaties te inspireren. In het voorseizoen heeft dat nog niet geleid tot indrukwekkende resultaten.

• In SKS-vloot scheiding tussen traditionelen en vernieuwers

Langweer is niet de enige commissie waar een sponsorclub met investeringen de prestatiecurve een vrolijker aanzien wil geven. Zeker bij de skûtsje-eigenaren waar men ofwel veel geld of een heel mooi schip heeft, groeit de onrust als er een paar jaar geen kampioenschap is behaald. Dat is al gauw zo in een vloot waar Heerenveen en Grou als in vroeger jaren weer domineren.

In Sneek verdient Douwe Visser gezien de inzet van hemzelf, zijn bemanning en het bestuur van zijn commissie wel weer eens een prijs. Aan de tuigage ligt het niet, aan de bemanning evenmin. Het schip was in het verleden snel genoeg, hoewel volgens de laatste metingen niet het snelste van de vloot. Ligt het dan misschien aan het tactisch inzicht van de schipper? Douwe Jzn. Visser staat als sportman wel open voor goede adviezen - zeker als die van een wereldkampioene als Marit Bouwmeester uit Warga komen. Maar hij laat zich de wet niet voorschrijven.

Op het achterdek
We zien op de achterdekken frisse gezichten van sportzeilers waar voorheen oude schippers hun domein hadden. Bij Auke de Groot van de Súdwesthoek bijvoorbeeld is Splash-specialist Roel Wester van Grou betrokken bij een ambitieuze aanpak om in één keer vanuit de achterhoede naar de voorste gelederen door te stoten. Dat lijkt met de voormalige ‘Hoop op Welvaart', vier keer met Age Bandstra kampioen geweest bij de IFKS, niet eens een hopeloze operatie. Barkmeijer Stroobos heeft het honderd jaar geleden snel gebouwd. Bij Lemmer Ahoy verraste Staversman De Groot vriend en vijand door één van de wedstrijden te winnen.

Deze editie van Lemmer Ahoy werd een wat sneue aangelegenheid voor Johannes Hidzerszoon Meeter van het Lemster skûtsje. Het gonsde over de vloot dat een nieuw coatingsysteem inclusief een nieuwe roefbetimmering het lieve bedrag van honderdduizend euro gekost zou hebben. Zelfs voorzitter Bouke Kuipers zou daar even van geschrokken zijn. Toch besloten de Lemsters het avontuur met leverancier Hempel maar aan te gaan. ‘Dan weten we zeker dat het niet aan het materiaal ligt als ze niet mee voorin eindigen', is volgens Kuipers de redenering.

Heerenveen-schipper Pieter Sietseszn. Brouwer verkeert in de comfortabele omstandigheid dat zijn skûtsje als snelste van de vloot geldt. Het is onder leiding van Bouke Roorda van de Piipster Werf in Drachten in 1915 voor eigen risico gebouwd, dus zonder hinderlijke inspraak van een schipper. De eerste eigenaar Rienk van der Veen had te veel economische zorgen om zich in het avontuur van de wedstrijdzeilerij te storten. Maar al sinds de ‘Gerben van Manen' in 1962 meedoet bij de SKS, zeilt het bijna altijd mee voor de prijzen.

Deze Brouwer is nog een traditionele schipper, hoewel strijdlustig genoeg. Maar nieuwigheden als een track en trace-systeem, waarmee tegenwoordig via het internet de hele wereld tot op de meter kan zien welke manoeuvre een schipper maakt, zijn aan hem niet besteed.

Liever wat folklore
Er tekent zich binnen de SKS-vloot weer een scheiding af tussen de traditionelen en de vernieuwers. Jappie Meeter van Leeuwarden, die op bewonderenswaardige wijze strijd levert tegen een akelige ziekte, hoort bij de eerste groep en hij weet dat die elk jaar meer moet inleveren. Volgens hem verliest het skûtsjesilen aan charme doordat de folklore steeds meer wordt verdrongen door de sportieve strijd om punten en plaatsen.

Zijn commissievoorzitter Marco Quack is het graag met hem eens. Maar zodra zich een kans voordoet om met beter doek sneller te gaan, grijpen ze die in Leeuwarden. Het is in de stad van Cambuur toch al moeilijk genoeg om de belangstelling voor de oude schipperssport warm te houden.

Zelfs Joure, waar Dirk Jan Reijenga al een aantal jaren voor aansprekende prestaties zorgt, heeft met dit probleem te maken. Vorig jaar werd onder aanvoering van Klaas Plaatje een sponsorwervingsactie op touw gezet om de slinkende middelenstroom weer wat op te peppen. Schipper en bemanning van een van de snelste skûtsjes van de vloot, de in 1924 op Buitenstvallaat door Jan Oebeles gebouwde Oeral Thús, weten dat ook zij meer dan ooit in de gaten worden gehouden.

Zo wordt de spanning opgevoerd, op alle schepen, waar men door sleep- en andere proeven steeds beter weet wat er van een schipper verwacht mag worden. En waar nu zelfs Hollanders gereed staan om Friese schippers te leren hoe je het snelst moet varen.

Hoeveel druk dat geeft, ziet men aan schippers die het slechts enkele jaren volhouden. Jitze Mink bijvoorbeeld, uit een echt skûtsjenest toch, heeft bij het Philipsskûtsje d'Halve Maen de pijp aan Maarten gegeven. Zijn broer Berend, eerder succesvol op Grou, neemt het helmhout van hem over. Hij was al adviseur van zijn broer, nu dus ook schipper.

Het SKS-bestuur probeert het rustig te begeleiden met nieuwe, nog strakkere regels, die de gelijkwaardigheid zouden moeten bevorderen. Het is de vraag of dat eruit komt - ook dat zien we de komende jaren.

Mediageweld
In Langweer gaat de discussie over wie de baas is, de commissie of de schipper, wel even door. Er is in het Doniadorp een partij die niet rust voordat de plaatselijke favoriet Ulbe Rienks Zwaga het helmhout weer hanteert. Anderen willen hem juist helemaal niet.

Die spanning is te voelen van skûtsjedorp Earnewâld tot in Akkrum, waar het Bolswarder schip domicilie houdt. Overal belijdt men met de mond het oude adagium dat tijdens de wedstrijden de schipper baas is, in de praktijk moet hij met steeds meer krachten en machten rekening houden.

Daartoe behoren ook de media. Dit jaar zal er waarschijnlijk voor het eerst een drievoudige live registratie komen: track en trace via internet, live camerabeelden vanaf een hoog plateau en natuurlijk het traditionele radioverslag. Dat wordt daardoor steeds minder exclusief, zoals eerder kranten al hun prominente rol hebben ingeleverd. Maar gelukkig wordt de radioverslaggever net als Mart Smeets oud genoeg om er straks mee te stoppen.

De skûtsjes mogen honderd jaar oud zijn, de sport deelt in de zegeningen van een nieuwe tijd. Dat is al zo sinds in 1956 Earnewâld als eerste dorp een schip voor de wedstrijden kocht.

Waar zeilen de skûtsjes?

De SKS wedstrijdreeks wordt dit jaar gehouden van zaterdag 30 juli tot en met vrijdag 12 augustus a.s.

Alle wedstrijden beginnen om 14.00 uur. Bij alle wedstrijden wordt vanaf het wedstrijdwater toelichting gegeven over het verloop van de wedstrijd.

Het wedstrijdschema met de beste kijkplaatsen is als volgt:

Zaterdag 30 juli zeilen de SKS-skûtsjes bij Grou (de Tijnje), maandag 1 augustus bij De Veenhoop (Iesicht), dinsdag 2 augustus bij Earnewâld (Zandmeer), woensdag 3 augustus bij Terherne (pier), donderdag 4 augustus bij Langweer (strand van het dorp), zaterdag 6 augustus bij Stavoren (IJsselmeerdijk), maandag 8 augustus bij Woudsend (Indyk), dinsdag 9 augustus bij Elahuizen (oever voor het dorp), woensdag 10 en donderdag 11 augustus bij Lemmer (pier bij het strand) en vrijdag 12 augustus bij Sneek (Starteiland).