‘Continuïteit, daar gaat het om'

Johan Overmeer (1955), directeur van Overmeer Transport Group, ontvangt ons op zijn woonark in de Amsterdamse Sixhaven. Hij draagt een geel poloshirt met het bedrijfslogo op de borst. Uit de mouwen steken gespierde armen die hij niet met administratieve werkzaamheden kan hebben verworven. Sinds 1980 staat hij aan het hoofd van het bevrachtingskantoor dat door zijn grootvader werd opgericht. Samen met zijn echtgenote Alie Smak sleepte hij het bedrijf door de moeilijke jaren tachtig. Inmiddels heeft hij dertig medewerkers, kantoren in Amsterdam, Rotterdam, Duitsland en Frankrijk, en verzorgt hij jaarlijks zo'n 6000 bevrachtingen voor circa 300 schepen.

Johan Overmeer: ‘We willen we met twintig kleine standaardschepen en zes à zeven schippers gaan varen tussen Nederland en Montereau, waar de Seine en Yonne samenkomen.' (Foto Ernst van Deursen)

1/1

Gerelateerd nieuws

‘NMa benadeelt binnenvaart'

Maritieme Academie brengt biertank naar Brabant

Overheid gaat kleine schip niet redden

NEA: tweede halfjaar iets beter

Meer over

Actueel

Om het tekort aan kleine schepen en het daardoor dreigende verlies van lading tegen te gaan, werkt Overmeer aan een concept voor kleine standaardschepen zonder woning, de Q-barge. Deze nieuwe vervoersvorm, die gebruikmaakt van trajectschippers, zou een revolutie in de binnenvaart kunnen betekenen. De Q-barge van 45 x 5,70 meter zou 477 pallets of 24 teu op twee lagen kunnen vervoeren.

Maar zover is het nog niet en het biedt geen oplossing van de problemen van vandaag, waarbij het de grootste moeite kost de schepen rendabel in de vaart te houden. Zestig procent van de relatieschepen van Overmeer is onder de 1500 ton en de belangrijkste vaargebieden van het bedrijf zijn Frankrijk, België en het Mittellandkanaal.

Wat merken de kleinere schepen van het teruglopende ladingaanbod?
‘Het is een soort cirkelwerking. De schepen van 3000 ton nemen partijen van 1500 ton uit de markt, schepen van 1500 ton nemen partijen van 700 ton en zo schuift dat steeds verder naar beneden toe. Men accepteert wat kleinere volumes om toch maar bezig te blijven. Wij proberen het ladingaanbod zo goed mogelijk te verdelen, zodat je iedereen gelijkmatig aan de gang houdt. Dat is in onze optiek de meest eerlijke weg.'

Voorzie je een slachting onder de grote nieuwbouwschepen?
‘Nou, op die grote schepen zie je nu dat de tweede kapitein wordt afgeschaft. Men gaat weer terug naar het familieconcept. Man en vrouw met een matroos. Zo probeert men het hoofd boven water te houden. De schipper-eigenaar teert om te beginnen in op zijn eigen vrije tijd en verder probeert men met de financieringsmaatschappijen tot een vergelijk te komen. Tot nu toe zijn de signalen uit die hoek dat men wil dat de markt blijft bestaan, dat er continuïteit in zit en dat men liever de aflossingstermijn en de rentebetaling iets oprekt dan dat men het schip aan de ketting legt. En daar ben ik wel erg blij mee, want ik denk dat het voor de binnenvaart een hele slechte zaak zou zijn als een groot volume aan de kant ligt. Want laten we eerlijk wezen, die nieuwbouwschepen worden echt niet gesloopt. Je krijgt er gewoon een andere categorie schipper op. Die zal dan wel wat minder lasten hebben, maar hij zal toch ook zijn volume moeten halen.'

Dus het verhaal herhaalt zich.
‘Ja, er ontstaat een vicieuze cirkel.'

Die nieuwe schipper gaat opnieuw failliet aan dat schip.
‘En dat schip blijft gewoon in de markt, want de oudere schepen van dat tonnage zijn met de slooprondes al verdwenen. Wat de kleinere schepen betreft, daar denken veel mensen erover om te stoppen. Dat is weer het oude probleem van de vergrijzing. Dat speelt nog steeds. Als de economie weer zou aantrekken, zouden we een groot tekort hebben aan kleinere schepen en mensen die ermee willen werken. Het enige wat we dan nog over hebben zijn die mooie 110- en 135-meterschepen.'

Daarmee gaat het vervoer over kleiner water dus verloren.
‘Dat gaat naar de weg en naar het spoor. En dan is het onherroepelijk verloren voor de binnenvaart.'

En daar wil jij iets tegen doen met die bakken.
‘Ho ho! Geen bakken, maar nieuwe kleine standaardschepen. Ofwel de Q-barge. Die Q komt van quatro, omdat we op groter water met vier gekoppelde eenheden willen varen.'

Pardon! Wanneer is het idee voor de Q-barge ontstaan?
‘Ik denk dat je van mij hierover al uitspraken van tien jaar geleden kunt vinden. Ik gaf toen aan dat het niet goed ging met de kleine scheepvaart. Ik heb gewezen op de vergrijzing in de kleine vloot, de gemiddelde leeftijd van schipper en schip, de terugloop van het aantal kleine schepen tegenover wat er nu gebouwd wordt. Toen heb ik er al voor gewaarschuwd dat we aan het bouwen zijn voor de leegloop, niet wetende dat mijn woorden zo snel bewaarheid zouden worden. Zo'n twee jaar geleden begon ik met Anton van Megen, mijn partner in Research Small Barge BV, aan deze keukentafel te filosoferen over de vraag hoe we nou iets in de markt konden zetten waardoor we de kleine vaarwegen kunnen benutten en optimaliseren. Uit ons klantenbestand was er toen de vraag of wij van België naar Parijs 100.000 ton bouwmaterialen konden vervoeren. Dat wilde ik best, maar ik wist bij god niet hoe ik daar een garantie voor kon geven. Dat kon niet met de schepen die op dat moment beschikbaar waren. De meeste spitsenschippers zijn ouder dan zestig jaar. Die willen misschien nog een of twee jaar blijven varen. Maar in het vervoer draait het juist om continuïteit. De klant wil weten wanneer zijn goederen worden afgehaald en wanneer hij ze ontvangt, ook bij een toenemende ladingstroom. De laatste tien jaar was mijn grootste probleem het vinden van voldoende capaciteit. Ik heb zo al heel wat potentiële trafieken verloren zien gaan. Jullie hadden als 1 aprilgrap die vrachttorpedo, maar als de verlader geen andere mogelijkheid ziet dan komt die torpedo er! Het had dus geen zin om erover na te denken of we misschien schepen konden inkorten en aan elkaar koppelen, kop en kont eraf halen en er bakjes van maken, want we struikelden steeds weer over die schipper. Je kan wel een nieuwe eenheid maken, maar er moet toch een poppetje op zitten. Auto's rijden al bijna vanzelf, maar in de scheepvaart staat die techniek nog in de kinderschoenen.'

Het sleutelidee was de trajectschipper.
‘Ja, de vraag was hoe je iemand kunt interesseren om te starten op een klein schip. Want waarom vaart men op een groot schip? De woningen. Die zijn schitterend. Dan wil je vrouw of vriendin wel mee. Maar op een spits met dertig vierkante meter woonoppervlak, ja, dan krijg je niet gauw een vrouwke van de huidige generatie mee. De vraag was ook hoe je het week-op-week-afsysteem van de nieuwbouwvloot op een klein schip kunt toepassen. Zo kwamen we op het idee om de schipper 's ochtends aan boord te laten stappen en 's avonds eraf. Dan kan hij gewoon naar huis, zijn voetbalkluppie doen of zijn dartkampioenschap. Aan zijn verantwoordelijkheden als vader voldoen. Daar zijn we op door gaan filosoferen en zo kwamen op een schip dat zelfstandig kan varen, maar geen woning hoeft te hebben.'

De woning was er altijd de oorzaak van dat nieuwbouw van spitsen niet haalbaar is?
‘Ja, want die kost je twintig tot 25 procent van je draagvermogen. Dat maakt op een groot schip niet zoveel uit, maar op een spits tikt dat aan. En als je per se een woning in de Q-barge wilt hebben kun je er vier portacabins in zetten. Maar dat kost je wel vier teu laadvermogen. Het uitgangspunt van de Q-barge is dat de schipper van punt A naar punt B vaart, daar op een tegenliggende Q-barge overstapt en ermee naar punt A terugvaart.'

Je krijgt dan wel een ander soort schippers. Het zijn dan echt werknemers. Het idee van de onafhankelijke particuliere schipper is dan verlaten.
‘Ja, maar ik denk dat je er niet omheen kunt als je continuïteit wilt houden in de kleine vloot. Hoe zorg je ervoor dat de vrachtwagen het vervoer niet overneemt? Door op dezelfde manier te gaan werken als in het wegtransport en ervoor te zorgen dat er voldoende mensen zijn die met zo'n schip willen varen.'

En hoe ver ben je daar nu mee?
‘Daar zijn we vrij ver mee. Overal leeft nu wel het besef dat er iets gedaan moet worden om de toekomst van het kleine schip veilig te stellen. En daarbij komen punten naar voren waar wij op inspelen met ons project. Wij proberen een nieuw concept neer te zetten, een nieuw vaarschema, waarmee wij een vervoerder de zekerheid kunnen bieden dat zijn product vervoerd wordt.'

Maar het is nog een proefproject. Het heet niet voor niets Research Small Barge. Wordt er al iets gebouwd?
‘We zijn nu zover dat we tekeningen hebben. We hebben al een mondelinge toelichting gegeven aan het IVW, die onze ideeën positief heeft ontvangen, en we hopen dit jaar een definitief project te presenteren. Wij kunnen zometeen waarschijnlijk transporteren met 0,000001 procent roetuitstoot. Dat is nog zuiverder dan de huidige Euro 5-klasse vrachtwagens. Maar dat is allemaal nog in de ontwikkelingsfase. Er komt ook een geheel nieuw soort luikenkap. En verder komt de allernieuwste navigatieapparatuur aan boord, waardoor de schipper eigenlijk een soort operator wordt die eerder het vaarproces controleert dan dat hij zelf manoeuvreert. Daarmee wordt het schippersvak ook aantrekkelijk voor vrouwen, omdat het in onze opzet geen zwaar lichamelijk werk meer is.'

Op welk traject wil je de Q-barge als eerste inzetten?
‘Voor de pilot willen we met twintig kleine standaardschepen en zes à zeven schippers gaan varen tussen Nederland en Montereau, waar de Seine en Yonne samenkomen. In de toekomst willen we daar een distributiecentrum openen. We zijn in bespreking met Bavaria/Holland Malt, voor wie we nu al brouwgerst aanvoeren. Zij steunen het idee en willen kijken of ze het binnen hun logistiek kunnen inpassen. Het zou mooi zijn als we een vervoersstroom kunnen creëren waarbij we grondstoffen aanvoeren en met gereed product terugvaren. Dat laatste is nog zeer zeldzaam in de binnenvaart.'

Vormt de kredietcrisis geen bedreiging voor de ontwikkeling van de Q-barge?
‘Integendeel. Ik ben echt niet blij met deze crisis, want wij merken het als Overmeer Transport Group natuurlijk ook, maar het geeft ons wel genoeg adempauze om dit concept uit te ontwikkelen. Als we deze crisis niet hadden gehad was het waarschijnlijk te laat geweest om het in de markt te zetten. Dan was de goederenstroom van het kleine schip naar het wegvervoer gespoeld.'

Zal de Q-barge de bestaande spitsenvloot niet gaan beconcurreren?
‘Nee, het is juist een stukje bescherming en borging voor die schepen doordat wij continuïteit in de vervoersstroom garanderen en de kleine vaarwegen blijven benutten. Wij proberen het werk voor het kleine schip te behouden en nieuwe trafieken te genereren. Dan kunnen we ook partijen overdragen aan de bestaande spitsenvloot.'

Als ik je een voorzet mag geven, de Q-barge lijkt me ook goed voor het onderhoud van de kleine vaarwegen die anders verwaarloosd zouden worden.
‘Ha ha, dat is een mooie open deur voor me. Met ons concept kun je alle kleine vaarwegen blijven bedienen zonder dat de overheid miljarden hoeft te investeren in verbreding en verdieping. Ze hoeft alleen maar de bestaande kanalen en rivierbeddingen op peil te houden. Meer vragen wij niet. Wat niet wil zeggen dat de overheid geen geld meer moet steken in het aanpassen van knelpunten, denk aan de omleiding bij Den Bosch.'

Het lijkt wel of Overmeer alle problemen van de binnenvaart kan oplossen!
‘Wij kunnen niet alle problemen oplossen, maar wij dragen de binnenvaart wel een warm hart toe, dat klopt.'

Hoe heb je die overkoepelende, ik zou bijna zeggen holistische visie op het bevrachtersvak gekregen?
‘Ik denk doordat ik er al van jongsaf in zit. En ik heb nog veel familie in de binnenvaart. Ik zie mezelf als een logistiek regisseur die de partijen op een goeie manier bij elkaar probeert te brengen. Het is niet genoeg als alleen ik tevreden ben, de verlader en de vervoerder moeten dat ook zijn. Zo houden we samen de markt gezond. Daarom zeg ik altijd dat je beter kunt samenwerken, ook met het wegvervoer. Wij proberen wel te voorkomen dat onze vracht wegvloeit naar het wegvervoer, maar je kunt je afvragen of ze daar wel zo blij zijn met al die vracht die hun kant opkomt. Zij staan ook steeds langer in de file. Laat de binnenvaart de langere trajecten voor zijn rekening nemen en laat de wegvervoerder in zijn regio blijven. Dan kan die chauffeur 's avonds lekker naar huis, want ook daar neemt de animo voor avontuur af. Kijk, dan is iedereen happy en kunnen we allemaal een goeie boterham verdienen.'

Heere Heeresma jr.

Meer over de beurs Construction & Shipping Industry in het dossier