Schuttevaer

Zoet, Zout & Zakelijk
Schuttevaer Premium

Stoomsleepboot Noordzee pronkstuk Museumhaven

Den Helder

De restauratie van de kolengestookte, zeegaande stoomsleepboot Noordzee verkeert in de eindfase. Zo'n twee jaar lang is op Museumhaven Willemsoord in Den Helder door een enthousiaste groep vrijwilligers met stoomervaring aan dit bijzondere project gewerkt. Met als doel er niet alleen voor te zorgen dat dit erfgoed voor het nageslacht wordt bewaard, maar ook dat de sleper voor educatieve doeleinden kan worden ingezet.

1 / 2
De Noordzee, al voorzien van een nieuwe ketel, afgemeerd in Museumhaven Willemsoord in Den Helder. (Foto PAS Publicaties)

De Noordzee, al voorzien van een nieuwe ketel, afgemeerd in Museumhaven Willemsoord in Den Helder. (Foto PAS Publicaties)

  • Kwaliteitskolen beperken uitstoot tot minimum
  • Stoomervaring levend houden

Door Paul Schaap
De Noordzee kent een rijke historie. in opdracht van Blohm+Voss in Hamburg werd de bijna 23 meter lange sleper in 1922 onder bouwnummer 609 op de naburige werf Janssen & Schmillinsky gebouwd. Dit gebeurde naar een ontwerp van de al in 1910 en 1912 bij deze werf van stapel gelopen slepers Fairplay IX en Fairplay XI. Er kwam een door Blohm+Voss gebouwde Compound stoommachine en een tweevuurgangs kolengestookte Schotse ketel, met een werkdruk van 10,5 atmosfeer en een verwarmd oppervlak van 94 vierkante meter. Aan boord was bunkercapaciteit voor 18 ton kolen. Alles werkte op stoom. Zowel de stuurmachine, de ankerlier, de lichtmachine, de bergingspomp als de turbinegenerator.
 
De sleper kwam als B.& V. XII in dienst van Blohm+Voss. Er werden onder meer grote zeilschepen vanaf zee voor reparatie naar de werf gesleept. Daarnaast ving de Noordzee nieuwe schepen die van stapel liepen op en werd assistentie verleend bij het dokken en ontdokken van schepen.
De Noordzee kwam zonder heelhuids de Tweede Wereldoorlog door, maar werd in 1948 wel opgelegd. Dit zou tot 1959 duren. In dat jaar bracht duik- en bergingsbedrijf Sievers uit Cuxhaven haar weer in de vaart als Taucher Sievers IV. In augustus 1970 volgde verkoop aan Reederei Nordsee. Een visserijbedrijf uit Cuxhaven die de sleper Noordsee doopte.

Tweede leven
Na vijf jaar in de visserij, werd de Nordsee eind 1975 verkocht aan Handelsonderneming A.C. Slooten uit Wormerveer. Na 53 jaar trouwe dienst dreigde de sleper te worden gesloopt, maar zover kwam het niet. Jachtbouwer Kees Jongert uit Medemblik, een echte stoomliefhebber, redde in 1976 de Nordsee van de ondergang. Met zorg en liefde restaureerde hij de sleper en herdoopte haar in Noordzee. Ze kwam onder Nederlandse vlag te varen en kreeg Medemblik als thuishaven. Naast een complete restauratie werd tegelijk de accommodatie uitgebreid.
De nieuwe eigenaar zette de sleper bedrijfsmatig in voor het verslepen van zeilschepen van en naar Jachtwerf Jongert, voor het assisteren bij proeftochten. Toen Jongert in de winter van 1979 met een groot nieuw luxe zeiljacht naar een vakbeurs in het Duitse Düsseldorf moest, waren alle vaarwegen in Noord-Holland dichtgevroren. Alle paardenkrachten van de Noordzee werden toen aangewend om voor het jacht een vaarweg door het ijs te creëren. Verder versleepte de Noordzee tjalken over het IJsselmeer en tallships over de Noordzee en werd korte tijd een stoompostdienst onderhouden tussen Van Ewijcksluis, over het Amstelmeer, naar De Haukes.
Als vertegenwoordiger van alle stoomschepen die bij de aanleg van de Afsluitdijk waren betrokken, nam de Noordzee in 1982 deel aan de viering van het 50-jarig jubileum van deze zeewering. Verder nam de Noordzee regelmatig deel aan tal van nautische evenementen in binnen- en buitenland, waaronder Sail Amsterdam en Wereldhavendagen Rotterdam. Tot slot fungeerde de stoomsleper heel wat keren als pakjesboot voor Sinterklaas en als educatief object om de werking van stoom en daarmee de start van de industriële revolutie uit te leggen. De jachtbouwer verbleef zelfs enige tijd samen met zijn echtgenote aan boord van de sleper.

Grote vrees
Kort na het overlijden van Kees Jongert, in 2010, werd de Noordzee opgelegd. Hierdoor ging de conditie achteruit. Daarnaast bleek de uit 1922 stammende stoomketel niet veilig meer. De inmiddels opgerichte Stichting Stoomsleepboot Noordzee werd eigenaar, maar  vreesde het ergste. Hulp kwam er echter in 2016 uit de hoek van Museumhaven Willemsoord in Den Helder. Op deze voormalige marinewerf hadden vrijwilligers eerder ook al de in 1936 gebouwde stoomsleepboot Y 8122 gerestaureerd. Met die ervaring durfden zij het wel aan ook de Noordzee aan te pakken. En dat niet alleen, zij wilden ook meewerken aan de fondsenwerving voor het project.
 
Bijzonder was dat de Stichting Stoomsleepboot Noordzee de hand wist te leggen op de eenvuurgangs stoomketel uit de gesloopte stoombok Ajax. Deze ketel, in 1963 gebouwd door Ten Horn Ketels in Veendam, verkeerde nog in optimale conditie en werd opnieuw gekeurd. CAL Trading uit Nieuwkoop paste de ketel, die een werkdruk heeft van 10 atmosfeer, aan zodat deze dienst kon gaan doen aan boord van de Noordzee.
Eenmaal in Den Helder werd de sleper na de nodige sloopwerkzaamheden in het ketelruim naar Damen Shipyards Den Helder versleept, waar de oude ketel werd verwijderd. Vervolgens ging de sleper op de helling om het onderwaterschip te conserveren.Ook werden tal van afsluiters en systemen overhaald en het ketelruim werd  aangepast voor de nieuwe stoomketel. Nadat deze was geïnstalleerd, werd de Noordzee afgemeerd aan de reparatie-/afbouwkade van Museumhaven Willemsoord om ook het bovenwaterschip te conserveren en eerder verwijderde zaken weer aan boord te installeren. Bijzonder is dat de ketel van de Noordzee straks zal worden opgestookt met de milieuvriendelijke brandstof GTL en dat verder speciale kwaliteitskolen worden gebruikt.

Inbedrijfstelling
Om ook de laatste fase van de restauratie te bekostigen werd een crowdfundingcampagne opgestart. Werk dat nog moet worden uitgevoerd, omvat het aansluiten van alle leidingen van de ketel op de bestaande installaties. Hiervoor moeten diverse leidingstukken worden gemaakt. Verder dient nog het een en ander te gebeuren om de sleper te certificeren en  vaarklaar te maken. Doel is de ketel van de Noordzee binnenkort weer op te stoken en de sleper in volle glorie aan de wereld te tonen. Dan is één van de allerlaatste kolengestookte, zeegaande stoomslepers van Nederland weer operationeel.
 
De restauratie van de stoomsleepboot Noordzee is mogelijk gemaakt dankzij financiële bijdragen van Waddenfonds, Provincie Noord-Holland, Stichting Zabawas, Stichting Dioraphte, Stichting Helder Licht, NH-1816 Verzekeringen, Prins Bernhard Cultuurfonds en familie Jongert. Hulp is ook geboden door Stichting Museumhaven Willemsoord, Damen Shipyards Den Helder, Venko Schilderwerken, CAL Trading en diverse andere bedrijven en natuurlijk de tomeloze inzet van de vele vrijwilligers.
Reacties

Om te reageren op dit bericht moet u ingelogd zijn. Klik hier om in te loggen. Indien u nog geen account heeft kunt u zich hier registreren om te kunnen reageren op Schuttevaer.nl. Uw reacties worden altijd ondertekend met uw volledige persoonsnaam.

Er zijn nog geen reacties op dit artikel.

Lees ook

Nieuwe vacatures meer (0)... RSS

LinksRechts