Schuttevaer.nl

Maritiem nieuws: zoet, zout & zakelijk

Platform Zero Incidents start met haar eerste veiligheidscampagne Persoon overboord!

ROTTERDAM

Iedere binnenvaarder heeft het weleens meegemaakt of kent iemand uit de sector die weleens in het water is gevallen. Gelukkig is dat meestal niet ernstig, maar in enkele gevallen kan het leiden tot overlijden door hartfalen, onderkoeling en/of verdrinking. Het is de nachtmerrie van iedereen die in de sector werkt. Toch lukt het maar niet om deze veelvoorkomende incidenten uit te bannen. Het Platform Zero Incidents (PZI) wil hier met haar eerste veiligheidscampagne een begin mee maken.

1 / 1
Een oefening met een drenkeling bij de Oosterscheldekering door de KNRM. (Foto Bert Spiertz/HH)

Een oefening met een drenkeling bij de Oosterscheldekering door de KNRM. (Foto Bert Spiertz/HH)

De binnenvaart staat bekend als duurzame en veilige vervoerswijze, maar dat geldt vooral voor de nautische veiligheid. Op het gebied van arbeidsveiligheid is onze sector te vergelijken met de bouw. Ons beroep kent diverse risicovolle activiteiten (zie kader Risicovolle werkzaamheden binnenvaart), zoals werken met meergerei en de overstap tussen de wal en het schip. Waar mensen en onveilige omstandigheden bij elkaar komen ontstaan ongelukken, regelmatig leid dit tot ernstige ongelukken. Zwaar letsel oplopen of zelfs overlijden tijdens het uitoefenen van je beroep, hoort niet en dat moeten we nooit normaal gaan vinden. Een veiligheidscampagne is een goede manier om aandacht te vragen voor een veiligheidsissue,  in dit geval persoon overboord.

Meerdere partijen

Bij het tot stand komen van deze eerste veiligheidscampagne waren meerdere partijen betrokken. Naast scheepvaartbedrijven uit België, Duitsland en Nederland, werkten ook Shell en STC-KNRM mee aan deze campagne. Het leidde tot verschillende invalshoeken en input vanuit verschillende expertise-gebieden.

Herhaling

De kracht van een boodschap ligt in de herhaling ervan. Het is een belangrijke reden dat PZI start met campagnes, die een looptijd hebben van drie à vier maanden. De campagne kent meerdere uitingen, zoals trainingen, een vlog van binnenvaart influencer Liana Engibarjan, Safety Flashes, video’s en animaties. Het doel van de campagne is niet alleen het bewustzijn vergroten bij de bemanningsleden, maar zeker ook bij andere partijen die invloed hebben op dit veiligheidsissue.

Er zijn namelijk meerdere oorzaken die kunnen leiden tot een persoon overboord-situatie (zie kader: Wanneer vallen mensen in het water), hierbij speelt het gedrag van de bemanning een rol, maar ook de kwaliteit van de infrastructuur. Denk hierbij aan moeilijke bereikbare bolders, gevaarlijke trappen/ladders en te grote afstand tussen wal en schip.
Daarnaast is er een tekort aan wachtplaatsen en die er zijn, zijn niet altijd veilig te gebruiken. Stadskades in Duitsland bijvoorbeeld, zijn niet altijd geschikt voor de afmetingen en eigenschappen van een modern schip.

Risiconormalisatie

Aandacht vragen voor verbetering van de infrastructuur is een onderwerp dat een lange adem nodig heeft. Hetzelfde geldt voor het bereiken van gedragsverandering bij de bemanningen aan boord. Een belangrijk thema hierbij is risiconormalisatie. De sector is min of meer gewend geraakt aan de risico’s en ziet deze als acceptabel en onderdeel van het werk. De gevaren raken uit het zicht en dit leidt in de praktijk tot incidenten. Met behulp van de campagne wil PZI binnenvaarders bewust maken van onveilige handelingen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het maken van een overstap tijdens het afmeren terwijl het schip nog niet stil aan de kant ligt. Het gaat altijd goed, tot die ene keer…

Veilig schip

Een veilig schip is een belangrijke voorwaarde voor een veilige werkomgeving. In de praktijk betekent dit dat de kans op uitglijden moet worden voorkomen. In de PZI database staan meer dan 40 incidenten met letsel, waarbij de directe oorzaak gladde omstandigheden betrof. Naast het verplicht dragen van goede veiligheidsschoenen, hebben diverse binnenvaartondernemers daarom gekozen voor anti-slip verf op looppaden. Er is veel weerstand in de sector om deze maatregel door te voeren, omdat dit het schoonmaken van het dek bemoeilijkt. Ondernemers die deze oplossing wèl hebben gekozen, zijn echter allemaal zeer tevreden over de verbetering van de werkomstandigheden.

Daarnaast is een moeilijk thema de relingplicht in de gangboorden op droge lading- en containerschepen. Nederlandse schepen hoefden tot voor kort nog niet te voldoen aan deze eis, in tegenstelling tot hun Duitse collega’s. Operationeel gezien kan een reling tot problemen leiden tijdens het manoeuvreren. Aan de andere kant, de smalle gangboorden, zeker in combinatie met gladde omstandigheden, maken dat de huidige situatie onveilig is aan de waterzijde. Ook hier is de vraag waarom de ene ondernemer er meer moeite mee heeft dan de ander?
Ook de aanwezigheid van goede verlichting in het werkgebied, met name de plaatsen die belangrijk zijn voor het afmeren, mag niet ontbreken op een veilig schip.

Zorgen voor elkaar

Bij vrijwel alle persoon overboord-situaties die verkeerd aflopen, hebben de overige bemanningsleden het slachtoffer niet in het water zien vallen. Bij een recente casus in Zeeland viel tijdens het meren een bemanningslid in het water. Zijn collega’s zagen hem niet vallen en gelukkig kon de persoon zelf om hulp roepen. Met de draaiende schroeven en koud water had dit incident heel anders kunnen aflopen.
Bemanningen zijn over het algemeen goed op elkaar ingespeeld tijdens afmeersituaties, iedereen weet wat hij/zij moet doen. Het brengt extra risico’s met zich mee, omdat men wat minder op elkaar let en communicatie tijdens de werkzaamheden achterwege wordt gelaten.

Redden

Wanneer een bemanningslid in het water is gevallen, is dit per definitie levensgevaarlijk. Het is namelijk niet altijd makkelijk om de persoon uit het water te halen. Een reddingsactie wordt ernstig bemoeilijkt als de persoon daarnaast ook nog eens buiten bewustzijn is. Een reddingsvest doet daarnaast niet altijd waarvoor het is bedoeld in geval van nood, of wordt verkeerd gedragen waardoor de werking niet optimaal is. Hulpdiensten zijn niet altijd in de buurt, waardoor het slachtoffer vaak afhankelijk is van de eigen collega’s en/of naburige schepen. Onderdeel van de PZI-campagne is een veiligheidstraining, die de bemanning met elkaar kan doornemen. Belangrijke vragen hierbij zijn: hoe krijgen we de persoon uit het water?  Welke middelen kunnen we hierbij gebruiken? Zijn deze middelen beschikbaar voor direct gebruik?

Cold Shock en onderkoeling

Een belangrijk gevaar, dat niet algemeen bekend is, is een zogenaamde cold shock (koude schok). ‘Cold shock kan direct na de val in het water optreden bij watertemperaturen lager dan zes graden Celsius. Het kan leiden tot een ongecontroleerde ademhaling (hyperventilatie) naar dalend bewustzijn en zelfs tot vertraagde, onregelmatige nauwelijks voelbare hartslag, aldus Marja Walraven van STC-KNRM.

Naast cold shock is onderkoeling een groot gevaar voor een persoon die in het water ligt. We spreken over onderkoeling wanneer de lichaamstemperatuur onder de 35 graden Celsius komt. Onderkoeling kan leiden tot het verlies van bewustzijn, een hartaanval en verdrinking. Hoe lager de water- en omgevingstemperatuur hoe sneller de persoon onderkoeld raakt. Een snelle redding is daarom van levensbelang. Maar ook kennis over hoe om te gaan met een persoon die onderkoeld is en weer aan boord komt, is belangrijk.

Regelmatig campagnes

Alle in dit artikel genoemde onderwerpen zullen aan bod komen tijdens de PZI-campagne, die van oktober tot en met januari 2022 zal lopen. PZI streeft naar twee veiligheidscampagnes per jaar. Het werken met meergerei zal het onderwerp zijn van de volgende campagne.

Risicovolle werkzaamheden

Platform Zero Incidents heeft intussen meer dan 5000 (bijna-)incidenten in haar database staan. Het is overduidelijk dat er twee risicogebieden zijn tijdens de werkzaamheden aan boord. Het werken met meergerei (touwen, draden en winches) kan leiden tot ongevallen met zwaar persoonlijk letsel. Directe oorzaken zijn het losschieten of breken van touwen of draden en beklemming van vingers, ledematen of zelfs het hele lichaam in het geval van een winch-incident.

Daarnaast is een belangrijk risicogebied het vallen, struikelen en uitglijden en dan met name als daar een persoon overboord-situatie door ontstaat. In de binnenvaart vallen naar schatting enkele honderden keren per jaar mensen overboord. De database van PZI kent bijna 100 persoon overboord-situaties, waarvan meer dan 35 fataal afliepen. Exacte data voor de gehele sector ontbreken, maar een voorzichtige schatting is dat er tussen de 10 en 20 personen per jaar om het leven komen als gevolg een val in het water.

Wanneer vallen mensen in het water?

Uit analyse van de incidentdata van PZI blijkt dat het merendeel van persoon overboord-situaties plaatsvindt tijdens het meerproces. Met name het afmeren bij kades, steigers en sluizen kan leiden tot dergelijke incidenten.

Mensen vallen gedurende het gehele jaar in het water en dat is altijd gevaarlijk. Echter, in de maanden december tot en met mei vallen de meeste dodelijke slachtoffers, vanwege het koude water, het winterse weer en de korte dagen (verminderd zicht). Opvallend is verder dat de nachtelijke uren extra risico’s met zich meebrengen.

Het in het water vallen kent diverse oorzaken, zoals de gevaarlijke overstap,  gladde omstandigheden, slecht verlichting, weersomstandigheden, de kwaliteit van de faciliteiten aan de walzijde. Daarnaast vertonen mensen onveilig gedrag. Dit kan bijvoorbeeld komen door tijdsdruk, vermoeidheid en routine (zie tekst: risiconormalisatie). De combinatie onveilige situaties en menselijke handelingen leidt in de praktijk tot incidenten.

Lees ook:

Platform Zero Incidents registreert 3600 incidenten

Bridgescout werkt aan integratie navigatiesystemen

(Maurits van der Linde)

Reacties

Er zijn nog geen reacties op dit artikel

Om te reageren op dit bericht moet u ingelogd zijn. Klik hier om in te loggen. Uw reacties worden altijd ondertekend met uw volledige persoonsnaam.

Lees ook