Feesten in maritieme geschiedenis

Het Scheepvaartmuseum in Amsterdam gaat zondag 2 oktober weer open voor het publiek. Het is vier jaar gesloten geweest voor een ingrijpende verbouwing. Het Scheepvaartmuseum wil het verhaal van onze maritieme geschiedenis niet alleen vertellen, maar ook laten beleven met de nieuwste technieken.

Door Heere Heeresma jr.
Het Scheepvaartmuseum is sinds 1973 gevestigd in 's Lands Zeemagazijn, een imposant gebouw uit de Gouden Eeuw. Het Zeemagazijn aan het Kattenburgerplein werd door stadsbouwmeester Daniël Stalpaert in 1656 gebouwd als pakhuis voor de Amsterdamse oorlogsvloot. Het is nu aangepast aan de wensen van de hedendaagse museumbezoeker. Meest in het oog springende verandering is de overkapping van de binnenplaats, het Open Pleyn, geïnspireerd door een windroos zoals die op oude zeekaarten voorkomt. Dankzij dit dak met honderden stukken glas in een metalen frame krijgt de binnenplaats een nieuwe functie als evenementenlocatie. Vanaf het Open Pleyn vindt de bezoeker makkelijk zijn weg, niet alleen naar de tentoonstellingen en attracties, maar ook naar restaurant Stalpaert, museumwinkel Het Pakhuys en de terrassen aan het water.

Virtueel avontuur
Niet alleen het gebouw, ook de tentoonstellingen zijn gemoderniseerd. Een spectucalair voorbeeld is Haven 24/7, die laat zien wat er in het Amsterdamse havengebied gebeurt. Een 20 meter lange maquette maakt duidelijk hoe gigantisch groot het gebied van IJmuiden tot de Oranjesluizen is. In een volgende ruimte beleef je de haven van binnenuit. In vliegende vaart word je door het havengebied vervoerd alsof je zelf in een container zit. De haven vanuit het perspectief van een vluchteling, als het ware. De Zeereis is ook zo'n virtueel avontuur. Je gaat 350 jaar terug in de tijd en ontmoet admiraal Michiel de Ruyter, die zich knorrig voorbereidt op een reis. Een ruimte verder ben je in een storm op zee en varen schepen door metershoge golven. Niet geschikt voor mensen die zeeziek worden. Tussen de VOC-schepen duiken ineens moderne zeilboten op met ‘Delta Lloyd' op de zeilen. Vervolgens kom je in een zeeslag terecht en leef je mee met een matroos op een 19de-eeuws kofschip. In de derde ruimte beleef je de beklemmende ervaring van de acht-jarige Gerda Kuhn aan boord van de Tubantia, die in 1916 werd getorpedeerd.

Lachlust
Naast de thematentoonstellingen zijn er objecttentoonstellingen, zoals die van schilderijen met zeetaferelen en andere maritieme onderwerpen. Het Scheepvaartmuseum beschikt over een topcollectie van vier eeuwen maritieme schilderkunst. Van deze tijd is het drieluik van Peter van Dongen over het thema bootvluchtelingen. Er is een collectie van 70 globes, allemaal van voor 1850. Ze dwingen respect af voor de kennis en kunde van de oude landmeters en navigatoren, en wekken de lachlust op met hun vergissingen. Verder zijn er tentoonstellingen van navigatie-instrumenten, fotoalbums, scheepsornamenten, jachtmodellen en een kostbaar porseleinen servies dat door de sultan van Malakka als een soort bonus werd aangeboden toen Nederland zijn land inpikte. Hij deed er ook een inlands jongetje bij, dat op die lange zeereis goed van pas zal zijn gekomen.

Evenementenlocatie
Bij Het Scheepvaartmuseum liggen twee voor het publiek toegankelijke museumschepen. De Amsterdam is een kopie van een VOC-schip uit 1749 dat al op haar eerste reis verging door een afgebroken roer. Dan wekt het stoomschip Christiaan Brunings meer vertrouwen. Het is in 1900 gebouwd in opdracht van Rijkswaterstaat, heeft de romp van een ijsbreker en deed dienst als directievaartuig. De Christiaan Brunings is te huur voor borrels en diners, varend of afgemeerd bij het Scheepvaartmuseum. Wel ruim van tevoren boeken, want het duurt twee dagen voordat de stoomketel op temperatuur is.

Het Scheepvaartmuseum presenteert zich in het persbericht voor de opening als ‘een spectaculaire evenementenlocatie op een prachtige plek in Amsterdam'. Het overdekte Open Pleyn biedt ruimte voor grote diners en feesten met 1000 gasten. Tevens zijn er drie stijlkamers, vernoemd naar Nederlandse zeehelden, die geschikt zijn voor zakelijke bijeenkomsten. Algemeen directeur dr. Willem Bijleveld verzekert dat de gewone museumbezoeker daar geen last van zal hebben: ‘Om vijf uur gaat het museum dicht, we bouwen het om en om zes uur staat hier een grote receptie. Als museum moet je veel meer ondernemend zijn dan vroeger. Vroeger richtten we ons alleen op het museale deel en een cateraar deed de evenementen. Dat hebben we nu samengepakt.'

Vier jaar is het museum voor de renovatie gesloten geweest. Twee gevelstenen vermelden: ‘s' Lants Magazyn gebouwt int jaer 1656' en ‘tot gebruyk gebragt in negen maenden'. Soms zou je terugverlangen naar die VOC-mentaliteit.