Schippers en roeiers hengelen naar expertise Jaap Lems

De dit jaar gepensioneerde Rijkshavenmeester en havenmeester van Rotterdam, mr. Jaap Lems (64) in 's Heer Hendrikskinderen (Zeeland), is gepolst om voorzitter te worden van Koninklijke Schuttevaerafdeling Midden-Zeeland. Hij heeft ‘er wel zin in', als de leden hem tenminste willen, zoals hij erop laat volgen. De binnenvaart heeft hem altijd na aan het hart gelegen, zegt hij. Een gesprek met Jaap Lems, over binnen- en zeevaart, het zwarte gat van de gepensioneerde en het inhuren van acteurs.

Jaap Lems met Snuitje. Ondanks zijn tijdrovende baan heeft Jaap Lems ook altijd een beetje tijd vrijgemaakt voor zijn parkieten, twee dwergkonijnen en twee tortelduiven en een merel die op het keukenraam kunnen tikken. Hij wil nu graag ook weer een Duitse herder. (Foto Lies Russel)

1/1

Meer over

Varend bestaan

Door Lies Russel
‘De binnenvaart neemt in de Rotterdamse haven een belangrijke plaats in, daar heb ik ook altijd op gehamerd als havenmeester. Binnenvaart in een grote zeehaven is vrij uniek. Maar de combinatie van zee- en binnenvaart op drukke wateren vraagt onder meer om een goede communicatie. Ik ben er groot voorstander van om Engels ook in de binnenvaart aan te wijzen als voertaal.'

• ‘Groot voorstander van Engels als voertaal binnenvaart'

• ‘Schipper heeft recht op dezelfde bescherming als walbewoner' 

Lems is weliswaar gepensioneerd, maar nog niet uitgewerkt. Tot 1 november is hij bij het Havenbedrijf Rotterdam nog standby en rondt hij nog zaken af op internationaal gebied. Hij is net terug van een internationale conferentie van havenmeesters in Australië, waar de havenmeesters hebben besloten wereldwijd nog eens te hameren op het belang van een goede communicatie in de scheepvaart. ‘Ook in de zeevaart is het van belang dat er aan boord redelijk Engels wordt gesproken. Maar dat is niet altijd het geval. De vergadering vond dat de vele nationaliteiten aan boord van schepen toch steeds meer een risicofactor vormen voor goede communicatie.'

Lems weet ook wel dat de binnenvaart niet staat te springen om Engels als verplichte voertaal in te voeren op de rivier. ‘Ik bedoel ook niet dat alle schippers nu ineens Engels moeten leren en dan ook nog vaktechnisch Engels. Het kan geleidelijk gaan. Net zoals je op de zeevaartscholen Engels leert. Je moet beginnen bij de opleidingen, onderricht geven in het Engels.' En uiteindelijk bereik je dan je ‘het bezeilde punt', zoals een standaarduitdrukking van hem luidt.

Natte lap
Lems is, nu als oud-‘havenburgemeester', ook voorstander van ‘een bestemmingsplanachtige bescherming' van schippers en hun schip in de Rotterdamse haven. ‘De walbewoners van een stad genieten wettelijke bescherming, ze kunnen niet zomaar worden weggejaagd van de plek waar ze wonen. Schippers hebben volgens mij recht op eenzelfde bescherming. De demping van de Zalmhaven in Rotterdam is voor sommigen nog steeds een trauma. Zo zijn er meer plekken geweest.'

Lems stopt na een loopbaan van 46 jaar, waarvan de laatste 20 als Rijkshavenmeester (aanloopgebied en hoofdvaarweg) en havenmeester (havenbekkens) van Rotterdam, Schiedam en Vlaardingen. Daarbij was hij ook veiligheidsofficier, Port Health Authority, en deed hij taken voor de minister van Verkeer en Waterstaat. Hij maakte werkweken van 80 tot 90 uur en werd bij calamiteiten ook uit zijn bed gebeld. Dat hij in de nachtelijke uren doorgaans toch monter overkwam, kwam doordat hij altijd ging slapen met een natte doek naast zijn bed. Die gooide hij dan in zijn gezicht om goed wakker te worden. ‘Dat was in mijn beginperiode. Daarna zei ik, als 's nachts de telefoon ging, dat ze me na vijf minuten moesten terugbellen. Dat werkte wel zo goed.'

‘Pensioencursus'
En nu, wat gaat hij doen om het bekende zwarte pensioengat te omzeilen? Daar moet hij als baas van eerst 's werelds en nu Europa's grootste haven toch bepaalde ideeën over hebben. ‘Baas op operationeel gebied hè, laat dat duidelijk zijn', zegt hij.

‘Dat zwarte gaat, daar ben ik bij het havenbedrijf ook al eens op aangesproken. Binnenkort ga ik samen met mijn vrouw de cursus "Pensioen in zicht" volgen. Ja, echt waar. Maar er hebben zich al wat nieuwe dingetjes aangediend', grinnikt hij. ‘Zoals de Nationale Nautische Verkeersdienst Opleiding. En niet te vergeten Koninklijke Schuttevaer Midden-Zeeland. De huidige voorzitter, Jan Vogelaar, heeft me gevraagd of ik ervoor voel hem op te volgen. Ik heb er wel zin in. En de roeiers van De Eendracht in Rotterdam hebben me ook benaderd. In totaal nu al vijf dingen voor als ik echt met pensioen ben. Met dat zwarte gat valt het dus wel mee. Ik zie nog niet eens een klein zwart gaatje.'

Visagiste
Lems praat met ons in zijn huis in het dorp 's Heer Hendrikskinderen in de buurt van Goes op Zuid-Beveland. De donkerrode Saab staat zomaar op een doordeweekse dag op de oprit. Geen dik uur heen naar de Wilhelminapier in Rotterdam en dik een uur terug, als het meezit met de files. ‘Ik heb zeker meer dan een miljoen kilometer gereden. Ik heb er nooit over gedacht om te verkassen. Ja, je doet wat voor je vrouw. Wij zijn Zeeuwen en we hebben het naar ons zin hier.' Echtgenote Anneke vertrekt juist per fiets: ‘Sorry hoor, ik moet naar mijn werk.' Haar echtgenoot: ‘Ze werkt in het bejaardencentrum. Als visagiste en zo. Zo lang ik met haar getrouwd ben, doet zij al vrijwilligerswerk.'

Anneke, veel mensen zeiden op Lems' afscheidsreceptie dat ze het leuk vonden om mevrouw Lems nou eens voor de eerste keer te ontmoeten. ‘Ze had gewoon geen tijd. Vanaf het moment dat ik ging varen, hebben we allebei ons eigen leven geleid. En nou loop ik haar prettig voor de voeten.'

In  zijn paarsroze trui met bijpassend streepjesoverhemd zwaait hij de deur naar de zitkamer open en samen bekijken we even de editie van Weekblad Schuttevaer die hij heeft gemist, met foto's van zijn afscheid. Eentje met baron Bentinck van de Raad voor de Scheepvaart, waarvan Lems ook lid was, maar ook een met mensen in oranje werkvesten van de Gemeentereiniging van Rotterdam, die vanalles regelden en hem ook toezongen.

Acteurs
Lems kijkt ons aan: ‘Ja, die Gemeentereiniging. Je weet toch dat het een collectief van acteurs is, hè. Ik heb ze heel vaak ingehuurd de afgelopen jaren als ik de mensen van mijn divisie en zelfs wel daarbuiten moest inlichten over de zoveelste hervorming en cultuuromslag die het havenbedrijf ging maken. De Divisie Havenmeester moest flexibeler en efficiënter worden, met klantvriendelijkheid voorop. Maar je hebt te maken met allerlei vakgroepen met eigen expertise en werkwijzen. Scheepvaartmeesters, brugwachters, verkeersbegeleiders, ik noem er maar een paar, ze hebben allemaal hun eigen cultuur. Ik kan al die groepen afgaan om te melden: Mensen, het is afgelopen, we gaan het allemaal anders doen. Nou, ik kan je zeggen: dat werk niet. Het gaat niet eens het ene oor in en het andere oor uit, het gaat helemaal achter de oren langs. Ik vertelde de acteurs wat mijn boodschap was en dan gingen zij in een bepaalde rol, bijvoorbeeld die van burgemeester, de groepen langs. Het ging er om bepaalde statements te maken waarom gelachen kon worden, maar die ook bleven hangen. Dat heeft heel goed gewerkt. Veel beter dan dat ik kwam vertellen: je moet flexibeler worden, kritiek als een gunst zien en voor onze klanten goed aanspreekbaar zijn. Ze hebben het er nú nog over.'