Afbouwers houden de moed er goed in

Hoewel de crisis twee jaar geleden begon in de binnenvaart, krijgen afbouwers van binnenvaartschepen pas dit jaar last van een economische teruggang. Weekblad Schuttevaer sprak met de directeuren van Shipyard Jooren, Breko, Instalho en De Waal en hoorde dat bij alle werven de orderboeken voor 2011 onvoldoende zijn gevuld. De werven verwachten stuk voor stuk dat de crisis rond 2013-2014 voorbij zal zijn, maar senior consultant Martin Quispel van onderzoeksbureau NEA is somberder.

Directeur Cees Jooren van Shipyard Jooren

1/4

Gerelateerd nieuws

Argonon en Amulet genomineerd voor BlueEFFICIENCY Award

Eind aan de Gyron-Filipijn

Haven uitgediept voor kraanreus

Opinie: Binnenvaartmarkt werkt niet

Meer over

Scheepsbouw en reparatie

Nieuwe investeringsgolf binnenvaart nog ver weg

Door Tessa Heerschop

Veel afbouwers hopen dat de binnenvaart rond 2013-2014 weer financiële ruimte krijgt voor investeringen, maar onderzoeksbureau NEA voorspelt dat de sector nog zeker tot 2016 last houdt van de crisis. NEA baseert dit op studies voor de Rabobank, de Europese Commissie, het Crisisberaad, het ministerie van Infrastructuur en Milieu, recente ramingen van het Centraal Planbureau en de voorspellingen van verschillende sectoren, zoals de bouw-, energie- en staalindustrie.

• NEA ziet alleen snel herstel in segment kleinere schepen

‘Om een goede voorspelling en inschatting te maken voor de toekomst, kun je het best kijken naar de lading in verhouding tot de omvang van de vloot', zegt Martin Quispel, senior consultant van NEA. In de bouw gaat het nog steeds slecht, dus de zand- en grindtarieven zullen niet stijgen de komende jaren. Bulk, kolen, ertsen, zand en grind zijn de grootste goederenstromen in de binnenvaart. De staal- en energie-industrie zorgen ook voor veel werk. En natuurlijk olie, maar liefst 25% van het vervoer bestaat hieruit. Zolang er in deze sectoren crisis heerst, door gebrek aan lading en de overcapaciteit aan schepen, zal de binnenvaart niet snel groeien en is er geen ruimte voor nieuwbouw.'

Containervaart

Veel afbouwers hopen dat de Tweede Maasvlakte voor een opleving in de binnenvaart zorgt. Quispel wijst erop dat slecht 10% van het totale ladingvolume van de binnenvaart uit containers bestaat. ‘De containermarkt kan procentueel hard groeien, maar het is maar een heel klein deel van de markt. Wellicht zijn er daarom voor 2016 nieuwe containerschepen nodig, maar het zal de crisis niet verhelpen.'

Tankers

Met de tankermarkt gaat het niet veel beter. De crisis begon daar eigenlijk pas vorig jaar. Door de voorheen goede rendementen, werd veel bijgebouwd, waardoor een flinke overcapaciteit is ontstaan. ‘Het gaat nog slechter dan in de droge-ladingsector', zegt Quispel. Tot 2019 worden enkelwandige schepen vervangen voor dubbelwandige tankers. Maar er zijn volgens Quispel al genoeg grote tankers op het water. Voorzichtig stelt hij dat er ‘wellicht wat extra schepen in het kleine en middensegment nodig zijn', maar dat zal om ‘relatief weinig vervanging' gaan. Deze markt lijkt dus potdicht tot tenminste 2019.

Er varen rond de 350 enkelwandige tankers in Nederland, die moeten in allemaal 2019 zijn vervangen door dubbelwandige tankers. Stimulering van sloop door middel van een sloopfonds zou voor een versnelde vervanging kunnen zorgen. Uit het vorige sloopfonds is nog geld over, maar die gelden zijn bevroren. Adjunct-directeur Jan Vogelaar van het Centraal Bureau voor de Rijn- en Binnenvaart (CBRB) denkt echter niet dat zo'n sloopregeling er snel komt.

Kleine schepen
Er is ook goed nieuws. Hoewel de markt voor grote schepen (boven 110 meter) verzadigd is, blijkt er wel werk voor kleinere schepen. ‘De markt voor kleinere schepen herstelt zich sneller en is wellicht in 2013-2014 op niveau', zegt Quispel. Omdat er de afgelopen 10 à 20 jaar een grote afname was van het aantal actieve kleine binnenvaartschepen, kan er in de nabije toekomst een tekort ontstaan. Dan moet nog wel eerst een aantal schepen de markt verlaten, door bijvoorbeeld sloop of pensionering van de schippers. ‘Door de schaarste die dan ontstaat in dit segment, kunnen vrachtprijzen stijgen en komt er weer ruimte voor nieuwbouw. Het is moeilijk te voorspellen op welke termijn dit gebeurt, maar ik denk voor 2015.' De kansen voor afbouwbedrijven liggen dus bij de kleine schepen en  containervaart.

Sombere toekomst
Quispel is vrij somber over de toekomst van de binnenvaart. ‘Het perspectief voor de scheepsbouw is misschien nog somberder als je kijkt naar financiering; welke bank geeft op de korte termijn nog krediet en tegen welke voorwaarden?' Waarmee hij wijst op de terughoudendheid van banken om hypotheken te verstrekken aan een sterk verzwakte bedrijfstak.

‘Ook de hoge olieprijs bedreigt het economisch herstel. Bovendien zetten de hoge uitgaven aan brandstofkosten de rendementen van binnenvaartondernemers onder druk', met andere woorden; zonder winst, geen investeringen.

Als derde punt noemt Quispel de crisis. ‘De crisis is nog niet voorbij. Deze problematiek begon bij de banken, maar is nu ook voelbaar bij overheden. Zowel in Europa als in de Verenigde Staten is het niet ondenkbaar dat er nog een negatieve schok volgt voor de economie.'

Als de voorspellingen van NEA uitkomen, dan zullen de werven op zoek moeten naar nieuwe markten, want uit de binnenvaart zal tot zeker 2016 weinig werk komen.

Vaste medewerkers Breko van nieuwbouw naar reparatie

PAPENDRECHT

‘Bij  ons stonden de klanten tot 2008 bij wijze van spreken in de rij nummertjes te trekken', zegt directeur Mark Breijer van afbouwer Breko in Papendrecht. ‘We hadden eigenlijk tot dit jaar geen last van de crisis omdat we langlopende orders hadden, maar we zagen het al wel aankomen toen de orders in 2009 uitbleven. We hebben een ordeportefeuille die vrijwel leeg is voor nieuwbouwschepen.'

Breko is gespecialiseerd in nieuwbouwschepen tot 20.000 ton en reparaties op de eigen werf in Papendrecht. ‘De scheepsnieuwbouw is toch wel afgelopen', zegt Breijer. De werf krijgt nog wel opdrachten voor reparaties, ook vanuit de tankvaart. De schippers van enkelwandige tankers hebben het, net als de werf niet makkelijk, want de schepen moeten vóór 2019 zijn vervangen door dubbelwandige tankers. ‘Je gunt het je klanten niet dat ze sneller uit de vaart moeten, want die moeten ook hun boterham verdienen', zegt Breijer. Hij kan niet voorspellen of de vervanging leidt tot nieuwe orders voor dubbelwandige tankers, want zolang de crisis aanhoudt, zullen niet veel schippers een nieuw schip bestellen.

De crisis heeft volgens Breijer de ogen geopend. ‘Misschien dat iedereen nu weer met beide benen op de grond staat. Tot 2008 was de sky the limit. Maar de realiteit is anders, er kan altijd iets fout gaan. We moeten nu onszelf gaan profileren en achter werk aangaan. Door de crisis komt er ook een natuurlijke sanering, waardoor de branche weer gezond wordt. Bedrijven schoten als paddenstoelen uit de grond en gingen elkaar fel beconcurreren. Door de crisis blijven de sterke bedrijven over.'

Bij Breko werken 110 vaste medewerkers in Nederland en het buitenland. Als gevolg van de crisis zijn er nu 50 inleenkrachten minder aan het werk. ‘We zijn vrij divers, dus we proberen vaste medewerkers die op de nieuwbouw zitten naar reparatie te verplaatsen', zegt Breijer. ‘We hebben voldoende continuïteit op het gebied van speciale vaartuigen. Maar we hebben het wel zwaar. We hopen natuurlijk dat er uiteindelijk weer nieuwe schepen worden besteld.' (TH)

Crisis geeft tijd om te innoveren bij De Waal

WERKENDAM

Machinefabriek en scheepstechniek De Waal bv uit Werkendam is door de crisis flink gaan investeren in innovatie. Sinds eind 2010 heeft De Waal wat terugloop in orders, waardoor er weer tijd ontstaat voor innovatie en productverbetering. ‘We hebben goede jaren gehad, zodat we de winst weer terug laten vloeien in gebouwen, machines, producten en innovatie,' zegt Rolf Maliepaard, algemeen directeur van De Waal bv.

‘We willen veel nieuwe producten op de markt brengen. Zo hebben we net een nieuwe autokraan geïntroduceerd. Met de Hogeschool in Zeeland hebben we een nieuwe stuurmachine ontwikkeld. En op dit moment zijn we druk met een nieuw type zeeroer. Met Marin, het maritieme onderzoeksinstituut te Wageningen is een twee jarig onderzoek gestart, genaamd '' Efficiënt varen op beperkt water'' waarbij wordt gekeken hoe we de binnenvaartschepen groen en duurzaam kunnen laten varen op laag water.' De crisis heeft dus voor De Waal niet alleen negatieve punten. ‘Vanaf 2005 tot eind 2008 hadden we echt geen tijd voor innovatie. We waren druk bezig om alles tijdig bij de klant te krijgen, maar nu de orders wat terug lopen, hebben we tijd om nieuwe producten te maken.' In de ‘innovatieperiode' zoals Maliepaard het noemt, is er tijd voor extra aandacht voor nieuwe producten. ‘We hebben bij een nieuwe autokraan alle nadelen van huidige autokranen aangehoord en omgebogen naar een verbeterd concept. De kraan is wat duurder, maar heeft meer gebruiksgemak, minder reparatiekosten en een langere levensduur. We richten ons op het hogere segment en hopen dat die de innovaties waarderen.' Voor nieuwe klanten heeft de crisis ook voordelen. ‘We hadden in de drukke periode langere levertijden. De prijzen zijn nu scherper, en we kunnen nu veel sneller leveren.'

De nieuwbouworders voor binnenvaart schepen liepen na het uitbreken van de crisis eind 2008 sterk terug. De vaste medewerkers van De Waal zijn nog wel allemaal in dienst. ‘Ik ben bang dat de crisis nog wel dieper zal gaan snijden in de binnenvaart.' Dankzij een breed  scala van andere activiteiten, verwacht de Waal geen personeel te zullen ontslaan. Het personeel is multifunctioneel en volgens Maliepaard voor alles inzetbaar. Zo kunnen ze ook ingezet worden naar bijvoorbeeld de reparatie & service afdeling. ‘Wij zijn een breed bedrijf en niet alleen afhankelijk van de afbouw van schepen.'

De toekomst voor de binnenvaart ziet Rolf Maliepaard positief tegemoet. ‘De regeringen in Europa zijn hard bezig met de waterwegen. De wegen worden voller en voller en iedereen ziet in dat de vaarwegen benut moeten worden, ook in het buitenland. We zijn nu erg op Nederland gericht, waar 80% van de binnenvaartorders vandaan komt, maar in de toekomst gaan we ons internationaal oriënteren. Door de crisis is het juist nu de tijd om nieuwe producten in de markt te zetten en nieuwe markten te ontdekken.'

Scheepsbouwer Holland Shipyards op zoek naar klanten

HARDINXVELD/WERKENDAM

De extreem drukke dagen zijn voorbij voor de nieuwbouwwerven Holland Shipyards in Hardinxveld-Giessendam en dochterbedrijf Instalho in Werkendam. ‘We moeten, samen met de rest van de bedrijven in de markt, op zoek naar nieuwe klanten. Vroeger kwam het werk naar ons, nu moeten wij naar het werk toe', zegt directeur Cor Hoogendoorn.

‘We investeren in marketing en de verkoopafdeling, zetten meer advertenties en bezoeken beurzen.' Instalho richt zich op binnenvaart en Holland Shipyards op zeevaart. ‘We hadden uit Kazachstan goede orders voor offshore accommodatieschepen. Op die manier bleef de crisis voor ons buiten de deur.'

• Directeur Cor Hogendoorn is bezig een wereldwijde markt aan te boren

Door de crisis is het tijdelijke personeel flink gekrompen en de 70 vaste personeelsleden krijgen ondertussen meer te maken met zeevaart en reparatieklussen. ‘In de binnenvaart hebben we een enorme terugval. We hebben voor 2011 bijna geen orders zien binnenkomen. De crisis begint voor ons nu pas echt erg.'

Het bedrijf richt zich ook op het buitenland om aan nieuwe orders te komen. ‘We zijn heel druk bezig in Brazilië en ook in het Midden-Oosten zijn verschillende projecten, hoewel het daar nu wel politiek instabiel is. Gelukkig zijn we in 2007 al begonnen met het zoeken naar nieuwe markten. Als je daar nu mee begint, ben je te laat. Je moet veel tijd investeren in markten, zoals de windmolenbranche en de oliebranche. We komen uit de binnenvaart, maar richten ons nu ook op kleine dredgers, accommodaties en de sleepvaart. Stuk voor stuk producten die minder crisisonderhevig bleken. Door de terugval in de binnenvaart moeten we ons breder oriënteren, maar dat is ook de uitdaging van het ondernemen', zegt Hoogendoorn.

Kostenbewust

Hoogendoorn denkt dat schippers door de crisis creatief zijn geworden op het gebied van kostenbesparing. ‘Ze passen zich aan en letten op de kosten. Ze zijn zuiniger. Hoe ze het doen weet ik niet, 1500 euro was voorheen slecht daggeld, nu betalen ze al hun kosten van dat geld en houden nog over ook. De kosten zijn tegen het licht gehouden en er is geschrapt.' Dat betekent ook dat investeringen uitblijven. ‘De consument wil kwaliteit, maar een schip van zes miljoen euro verdient niet meer daggeld dan een schip van drie miljoen euro. Uiteindelijk wil iedereen een Mercedes rijden, maar van A naar B gaat ook goed in een Volkswagen. De prijs/kwaliteitverhouding let heel nauw. Een schipper wil wel 10 tot 20% meer betalen voor kwaliteit, maar bij meer dan 30% haakt het grootste deel af. Wij richten ons op maatwerk en de hogere segmenten, maar letten ook op de prijs.'

Moeilijke jaren

De crisis zal nog wel een tijdje duren, denkt de directeur. ‘Ze denken dat er 7% meer binnenvaart komt door de uitbreiding van de Haven Rotterdam, maar of dat wordt gehaald is de vraag. Waarschijnlijk zal de markt voor de binnenvaart in 2013-2014 weer aantrekken, maar 2011 en 2012 zullen erg moeilijk worden. Het niveau van 2007 zullen we niet zo snel halen, dat gaat nog heel wat jaren duren. Wij hopen ons door deze tijd heen te werken met orders uit de offshore. Gelukkig zijn we niet alleen afhankelijk van de binnenvaart.'

Nieuwe markten bezorgen Shipyard Jooren werk

WERKENDAM

Wij zagen de crisis in 2010 aankomen, zegt directeur Cees Jooren van Shipyard Jooren in Werkendam. ‘Gelukkig hebben we de laatste maanden toch nog wat orders gescoord, waardoor we redelijke vooruitzichten hebben.'

Jooren denkt dat de scheepswerf in 2011 20% minder omzet haalt dan in 2010. ‘Ik denk dat we nog wel twee jaar last hebben van de crisis. Er zijn tekenen dat het daarna in de vaart wat drukker wordt en de vrachtprijzen omhoog gaan. Dan krijgen rederijen en ondernemers weer geld om te investeren.'

Rond 2013 verwacht ook de overheid dat de binnenvaart zal groeien dankzij de Tweede Maasvlakte. Die groei kan overigens best wat beter worden gestimuleerd vindt Jooren. ‘Iedereen is positief over de binnenvaart, want vervoer over water is milieuvriendelijk. Daar moet meer op worden ingespeeld. Een sterke lobby kan presenteren wat de binnenvaart inhoud. De binnenvaart kan veel meer uit de transportwereld halen, vooral nu de geluiden over het wegtransport steeds negatiever worden.'

Door de crisis in de binnenvaart is Shipyard Jooren naar andere takken van sport gaan kijken, zoals offshoreconstructie-werk, speciale vaartuigen en reparaties. ‘We gaan op zoek naar nieuwe opdrachtgevers', zegt Jooren. ‘We hebben een grote groep in de acquisitie gezet om ons bedrijf te presenteren en zijn constant op zoek.'

Shipyard Jooren heeft 25 vaste medewerkers met een schil van 60 losse werknemers. ‘Omdat we erg flexibel zijn, konden we snel inkrimpen. In augustus gingen we van 60 losse krachten terug naar 35. In december deden we alles met de vaste ploeg en hadden we geen werk meer voor de losse krachten. Nu hebben we er weer 18 ingeleend.' Door de nieuwe klanten maakt het bedrijf ook aankomend jaar nog winst, maar wel minder dan in de topjaren. ‘We zijn een sterk bedrijf en ik hoop op een positief resultaat.' (TH)