Potviskoppen veroveren de wereldzeeën

Ze zijn al in diverse Nederlandse havens gespot. Schepen met een indrukwekkende boegvorm, gelijkend op een potviskop en gebouwd naar een ontwerp van het Noorse bureau Ulstein Design uit Ulsteinvik. Wereldwijd varen momenteel zo'n twintig van deze zogeheten X-bow-schepen en een soortgelijk aantal is in aanbouw. Het betreft met name werkschepen die actief zijn in de offshore-industrie. Ulstein Design verwacht echter ook in andere sectoren reders voor het X-bow-concept te kunnen winnen.

De bevoorrader Bourbon Monsoon trok veel belangstelling tijdens haar bezoek aan de IJmond. (Foto PAS Publicaties)

1/3

Meer over

Offshore

Door Paul Schaap
In 2005 presenteerde Ulstein Design voor het eerst het X-bow-concept en trok hiermee veel aandacht. Het als revolutionair bestempelde scheepstype leverde het ontwerpbureau dat jaar zelfs een engineeringprijs op.

• Vooral offshoresector kiest voor X-bow schepen

• Ontwerpen voor bulkers en containercarriers liggen klaar 

Door de potviskop toe te passen kreeg een schip een veel beter zeegedrag, kon hierdoor langer op zee blijven en zich bij slecht weer sneller verplaatsen dan schepen van een conventioneel ontwerp. Voor bemanningen werd het verblijf ook veel comfortabeler. Niet alleen door het betere zeegedrag, maar ook omdat er veel minder geluid en trillingen doordrongen tot in de accommodatie in het voorschip. Tevens bleek het brandstofverbruik een stuk gunstiger, wat tevens een positief effect had op het milieu.

Bourbon Offshore Norway, de Noorse dochter van het Franse Bourbon-concern, was de eerste rederij die met het nieuwe scheepstype in zee durfde te gaan. Bij de Ulstein-werf in Ulsteinvik werden drie schepen met een potviskop besteld. Als eerste liep in 2006 de Bourbon Orca (bnr 273) van stapel. Een 86 meter lange bevoorrader van het type AX104, die naast bevoorraden ook sleep- en ankerwerk kan uitvoeren. Kort daarop volgde de Bourbon Mistral (bnr 275), een 86 meter lange bevoorrader van het type PX105, en in 2007 kwam een zusterschip, de Bourbon Monsoon (bnr 276) in de vaart. De dieselelektrisch aangedreven schepen trokken veel bekijks. In 2006 werd de Bourbon Orca door het vaktijdschrift Offshore Support Journal zelfs uitgeroepen tot Schip van het jaar. En hier bleef het niet bij.

Vervolgorders
Na het Bourbon-trio werd bij de Ulstein-werf een serie veel grotere X-bow offshorevaartuigen op stapel gezet. De eerste was de Island Constructor (bnr 279), een 120 meter lang offshore-constructievaartuig dat naast constructie- en duikwerk ook onderhoudswerk aan olie- en gasputten kan verrichten. Opdrachtgever was Island Offshore uit Ulsteinvik. Het dieselelektrisch aangedreven vaartuig van het type SX121 werd in april 2008 opgeleverd en met name het robuuste uiterlijk was heel opvallend. Dit werkschip viel eveneens in de prijzen. Het werd in 2008 door het Offshore Support Journal uitgeroepen tot Schip van het Jaar. In december van dat jaar liep bij de Ulstein-werf de Viking Poseidon (bnr 281) van stapel. Eveneens een offshore-constructievaartuig van het type SX121, maar dan nog eens 10 meter langer dan de Island Constructor.

Opdrachtgever voor de bouw was Eidesvik Offshore uit het Noorse Bømlo, die dit tot dan grootste X-bow-vaartuig voor een meerjarige periode verhuurde aan Veolia ES Special Services, die het in de Golf van Mexico ging inzetten als duikondersteuningsvaartuig. In die configuratie speelde de Viking Poseidon in dit zeegebied nog een belangrijke rol bij de bestrijding van de recente olieramp na de ondergang van het booreiland Deepwater Horizon. Intussen had de Ulstein-werf van Marine Subsea Inc. uit het Schotse Aberdeen opdracht gekregen voor de bouw van nog twee SX121-type schepen. Dit zijn de 120 meter lange Sarah (bnr 283), die in december 2009 is opgeleverd, en Karianne (bnr 287), die eind dit jaar in de vaart komt. De schepen worden voor putonderhoud ingezet.

Seismics
Het eerste seismische onderzoekingsvaartuig met een potviskop dat bij de Ulstein-werf op stapel werd gezet, was de Oceanic Vega (bnr 285), een 106 meter lang vaartuig van het type SX120. Opdrachtgever was Eidesvik Seismic Vessels, een samenwerkingsverband van Eidesvik Shipping en een dochteronderneming van de CGG Veritas Group. Gelijktijdig bestelde deze joint venture ook het zusterschip Oceanic Sirius (bnr 286). Beide vaartuigen kunnen zowel voor drie- als vierdimensionaal onderzoek worden ingezet en 16 streamers met elk een lengte van negen kilometer voorttrekken. De Oceanic Vega is in juli dit opgeleverd en het zusterschip volgt in het derde kwartaal van 2011. De Oceanic Vega is in Noorwegen genomineerd voor Schip van het jaar 2010.
Ulstein bleef niet de enige werf waar potviskoppen werden gebouwd. Zowel bij de Barreras-werf in het Spaanse Vigo als bij Drydocks World in Dubai zouden diverse schepen met deze kenmerkende boegvorm van stapel gelopen. Bij eerstgenoemde werf plaatste de seismische onderneming Eastern Echo uit Dubai een bouworder voor vier seismics van het type SX124 en bij Drydocks World voor de bouw van nog eens twee van hetzelfde type. Deze schepen hebben een lengte van bijna 89 meter en kunnen 12 streamers van elk negen kilometer voor driedimensionaal onderzoek voorttrekken.

Op 3 september 2007 vond op de Barreras-werf de kiellegging plaats van het eerste schip van deze serie. Het werd hiermee gelijk het eerste X-bow-vaartuig dat buiten de Ulstein-werf zou worden gebouwd. Tijdens het bouwproces werd Eastern Echo overgenomen door WesternGeco uit Houston, die de zes schepen ook in gebruik nam. Dit gebeurde in 2009 in Spanje met de WG Columbus en WG Magellan en in 2010 met de WG Amundsen en WG Vespucci. Drydocks World leverde op haar beurt dit jaar de WG Tasman en WG Cook op.
Daarnaast meldde zich ook een andere speler in de seismische markt bij Drydocks World. Dit was Polarcus die een bouworder plaatste voor in totaal zes potviskoppen. Hiervan zijn er inmiddels drie operationeel. Als eerste zijn de zusjes Polarcus Nadia en Polarcus Naila in de vaart gekomen. Schepen van het type SX124 met een lengte van 89 meter. In augustus van dit jaar is de Polarcus Asima, met een lengte van 92 meter en van het type SX134, opgeleverd. Het drietal kan 12 streamers van elk negen kilometer voor driedimensionaal onderzoek voorttrekken. Dit jaar volgt ook nog de Polarcus Samur, een seismic van het type SX133 met een lengte van 84 meter, met acht streamers van elk negen kilometer voor driedimensionaal onderzoek. Bij Drydocks Dubai zullen verder in 2011 nog de Polarcus Alima van het type SX134 en de Polarcus Selma van het type SX133 van stapel lopen. Deze schepen hebben tevens een 1A-ijsklasse, waardoor ze ook in poolgebieden kunnen opereren.

Nog meer nieuwbouw
Een werf waar ook een heel programma voor potviskoppen loopt, is Zhejiang Shipbuilding in het Chinese Ningbo. Voor Bourbon Offshore Norway zijn hier al de platformbevoorraders Bourbon Front, Bourbon Clear, Bourbon Calm en Bourbon Rainbow van stapel gelopen. Vier schepen van het type PX105, waarvan de eerste twee in 2009 en de laatste twee dit jaar in de vaart zijn gekomen. Op dezelfde werf zijn, in samenwerking met Sinopacific Shipyard uit Ningbo op dit moment voor Neptune Offshore uit het Noorse Fosnavag de Neptun Despina en Neptun Larissa in aanbouw. Beide zijn van het type SX130 en hebben een lengte van bijna 99 meter. Met het tweetal, dat binnenkort wordt opgeleverd, zal constructie-, onderhouds- en inspectiewerk in diep water worden uitgevoerd. Verder staan voor het op Cyprus gevestigde EDT Offshore bij Sevilla Shipyard in Spanje twee 89 meter lange platformbevoorraders van het type PX105 op stapel. Dit tweetal, waarvan de eerste EDT Jane is gedoopt, wordt eveneens binnenkort opgeleverd. Bij de Zamakona-werf in het Spaanse Bilbao wordt tot slot hard gewerkt aan de bouworder van offshorerederij Esvagt uit Esbjerg. Het gaat hier om twee zogeheten emergency response and rescue vessels (ERRV's) die ook een aantal logistieke taken kunnen vervullen. Dit tweetal kan bij calamiteiten op zee 370 drenkelingen opnemen. De schepen zijn van het type SX123, hebben een lengte van 80 meter en gaan Esvagt Bergen en Esvagt Stavanger heten.

Nog even terug naar de Ulstein-werf. De laatste order voor de bouw van potviskoppen voor deze Noorse werf is afkomstig van Remøy Shipping uit Fosnavag. Het betreft twee platformbevoorraders van het type PX105 die de namen Rem Hrist (bnr 288) en Rem Mist (bnr 289) krijgen. Na hun oplevering in 2011 worden beide schepen meteen voor een periode van acht jaar aan Statoil verhuurd. In Zuid-Amerika blijkt er eveneens belangstelling te bestaan voor de potviskoppen van Ulstein Design. Zo heeft Companhia Brasileira de Offshore (CBO) in december 2009 bij de Braziliaanse Alianca-werf een bouworder geplaatst voor twee bevoorraders van het iets grotere type PX106. Verder heeft investeringsmaatschappij Obligentia aangekondigd twee seismics van het type SX124 te willen laten bouwen. De order hiervoor is echter nog niet gegund.

Andere sectoren
De ontwerpers van Ulstein Design hebben intussen een reeks nieuwe toepassingen bedacht, waarbij de X-bow een rol speelt. Dit betreft een serie droge-ladingschepen, containercarriers, LNG-transportvaartuigen en passagiersschepen. En voor het installeren van windturbines offshore is een speciale werkschip getekend, dat gelijktijdig vier grote windturbines kan transporteren en installeren. Voor de offshoresector zijn ook een serie grote boorschepen en een pijpenlegger ontworpen. En er zullen ongetwijfeld nog meer toepassingen van de X-bow volgen.
Bij het ontwerpen van deze grotere schepen is duidelijk de invloed zichtbaar van het ingenieursbureau Sea of Solutions uit Vlaardingen, dat in 2007 is overgenomen door Ulstein Design en sindsdien als Ulstein Sea of Solutions door het leven gaat.