‘Geen AIS-plicht zonder privacy-bescherming'

Koninklijke Schuttevaer zet grote vraagtekens bij de verplichte invoering van AIS. Zolang nog niet alles is geregeld zoals met de sector is afgesproken, vinden voorzitter Annemarie Jorritsma en directeur Kees de Vries een verplichting voorbarig en zijn zij daar fel op tegen. De vraag is of AIS een zegen voor de mensheid wordt of een steen des aanstoots. ‘Wij denken het eerste. Als alles goed is geregeld en iedereen het heeft, is het waarschijnlijk een makkelijk en veilig instrument.'

Een van de voorwaarden om AIS, wat betreft Schuttevaer, verplicht te kunnen stellen, is bescherming van de privacy. Die is volgens Jorritsma nog steeds niet goed geregeld. ‘We hebben de schippers beloofd de privacy zo goed mogelijk te beschermen, dus dat doen we dan ook.

• Koninklijke Schuttevaer houdt Rijkswaterstaat aan afgegeven garanties 

Wat ons betreft wordt AIS niet op deze manier verplicht ingevoerd. Wij hebben de garantie van Rijkswaterstaat dat de informatie niet voor andere doeleinden mag worden gebruikt dan waarvoor de informatie is bedoeld. Dat staat zwart op wit en daar houden wij Rijkswaterstaat aan. Dat hebben we op papier dus netjes geregeld voor de binnenvaartsector.'

Liever AI-IP
De Vries benadrukt nogmaals dat AIS niet de eerste keuze was van Koninklijke Schuttevaer. ‘Wij hadden liever het systeem AI-IP ingevoerd gezien. Dat werkt via de mobiele telefoon en internet. Alle informatie die wordt verstuurd is dan afgeschermd. Maar met AIS is het een ander verhaal. Dat is informatie die in de lucht hangt en iedereen kan het eruit halen. En dat gebeurt dus ook. Dat doet bijvoorbeeld de internetsite marinetraffic.com. Omdat wij niet willen dat de binnenvaart op internet is te volgen, willen wij graag met de mensen achter die site in contact komen. Maar ze opereren vanuit het buitenland en reageren niet. Als wij niet langs de weg van normaal menselijk contact afspraken met ze kunnen maken over het gebruik van de AIS-gegevens, dan moet dat via de rechter worden afgedwongen.

Rijkswaterstaat heeft ons immers gegarandeerd dat niemand anders de informatie mag gebruiken. Rijkswaterstaat gaat nu onderzoeken hoe ze dit kan aanpakken. Maar we moeten ons wel realiseren dat 100% garantie op privacy nooit is te geven. Het kan best zo zijn dat, als we marinetraffic.com hebben aangepakt, iemand vanuit Zimbabwe begint. Maar op het congres wordt duidelijk wat Rijkswaterstaat hier tegen gaat doen.'
Op het congres wordt wellicht ook duidelijk of AIS tijdens het stilliggen moet blijven aanstaan. Schuttevaer vindt dat de schipper de vrijheid moet hebben AIS aan of uit te zetten als hij stilligt. ‘Aan de andere kant horen we ook van schippers dat ze het wel prettig vinden als AIS aan moet blijven. Dan kunnen ze zien of de ligplek nog vrij is. Voorlopig lijkt Rijkswaterstaat hiervan geen zwaar punt te willen maken.'

Drogreden
Dat sommigen zeggen dat je alle informatie die met AIS wordt verstuurd ook gewoon met je ogen vanaf de wal kunt zien, vindt Jorritsma een drogreden. ‘Cameratoezicht in winkelcentra is terecht aan allerlei beperkingen gebonden, terwijl je toch ook iedereen op straat kunt zien lopen. Ook op Google Earth zie je geen schepen en of mensen, dat is niet voor niets.'

AIS kan volgens haar wel worden gebruikt op een positieve manier. ‘De kinderen op het internaat zouden bijvoorbeeld kunnen zien waar de ouders varen. Maar er zijn natuurlijk ook minder positieve toepassingen. Een leverancier die precies kan zien waar je zit en in een sluis aan boord stapt om wat te verkopen, daar zit geen schipper op te wachten en dat willen we dus ook niet. De vergelijking met de zeevaart gaat ook niet op. Bij ons vaart vaak de hele familie mee. We moeten de consequenties die AIS op het sociale leven kan hebben niet onderschatten. Vaak wordt over privacy veel te makkelijk gedacht.'

De binnenvaart hoeft volgens Schuttevaer niet bang te zijn dat het Korps Landelijke Politie Diensten (KLPD) of Rijkswaterstaat de AIS-informatie gaan gebruiken voor opsporing. ‘Dat hebben we al wel goed afgesproken. En als een schipper toch het gevoel heeft dat het KLPD of Rijkswaterstaat zich hier niet aan houden, dan moet verifieerbaar zijn hoe ze aan die informatie zijn gekomen. Maar wat natuurlijk ook voor de schipper bovenaan moet staan is, dat hij zich aan de wet moet houden.'

AIS koppelen
Koninklijke Schuttevaer verzet zich ook tegen het verplicht koppelen van AIS aan de elektronische kaart. De Vries denkt dat die verplichting er ook aan zit te komen. ‘Wij vinden dat dit in beginsel op basis van vrijwilligheid moet gebeuren. Het kan best zijn dat het in de toekomst uitstekend werkt, maar voorlopig is dat nog niet zo. Vorige week was ik nog aan boord bij een schipper die AIS heeft. We voeren bij Wijk bij Duurstede op een kruising van vaarwegen en hij schrok ervan dat AIS aangaf dat hij voor de kruising zat, terwijl hij er al voorbij was. Ik verwacht dat de komende tijd nog wel wat aanvaringen gebeuren die hierdoor zijn veroorzaakt. Het is dus nu eigenlijk verkeerd dat de elektronische kaart in de stuurhut meestal in het midden zit en de radar ernaast. Je moet op de radar varen en niet op de kaart.'

De Vries is er wel van overtuigd dat AIS bij goed gebruik de veiligheid bevordert. ‘Dat heeft wel consequenties voor de beschikbaarheid van verkeersbegeleiders. Want de overheid gaat de verkeersbegeleiding verleggen naar het schip. Bij goed weer overdag kijkt er dan misschien in de toekomst niemand meer mee over de schouder van de schipper. Er komen nu al geen nieuwe verkeersposten meer bij. Dat is terecht, want AIS wordt waarschijnlijk een uitstekend hulpmiddel voor het bevorderen van de veiligheid in de binnenvaart.'

Tevreden
Ondanks de problemen met de privacy, zijn schippers die nu al AIS aan boord hebben, in het algemeen tevreden over het identificatiesysteem. Zo hebben de meeste schippers die naar Den Haag varen inmiddels AIS aan boord. Ze zijn vrijwel allemaal enthousiast. Ze vinden het positief dat de brugwachter ze ver van tevoren ziet aankomen en beter kan anticiperen op een brugopening.

Jorritsma en De Vries denken dat nu ongeveer 30% van de binnenvaartondernemers voor invoering van AIS is, ongeveer 30% ziet er niets in en 40% is ‘zwevend'. ‘We verwachten dat met AIS hetzelfde gaat gebeuren als met de radar en de marifoon. Toen de radar in 1950 werd ingevoerd zeiden de schippers dat het gevaarlijk was. Je kon met dat apparaat zelfs in de mist varen. Dat moest wel mis gaan. En we hebben er tien jaar over gedaan voordat de marifoon verplicht werd. We denken niet dat een schipper de marifoon nog wil missen. En daarna ATIS in de marifoon. Twee jaar lang hebben we erover gediscussieerd en na invoering hebben we er nooit meer iets over gehoord. Hetzelfde gaat gebeuren met AIS. We praten er een paar jaar over en dan zijn we gewend aan het gemak en blijken de voordelen groter dan de nadelen. Maar dat laat onverlet dat goede privacyafspraken nodig zijn, ook internationaal.'

Niks verplicht
Koninklijke Schuttevaer zal zich verzetten tegen een AIS-verplichting op korte termijn in de zeehavens. De Vries: ‘De invoering van AIS moet je nationaal en internationaal regelen en niet op een paar plekken.'
‘En wat ons betreft', stelt Jorritsma, ‘gaat de verplichte invoering van AIS in 2013, zoals de CCR wil, dus ook niet door zolang als de afspraken rond privacy niet zijn nagekomen. Ik weet niet of we dit allemaal voor elkaar krijgen, maar het geeft wel aan dat je een hiervoor een sterke organisatie nodig hebt.'

Trots op de voorzitter

ROTTERDAM
Schuttevaerdirecteur Kees de Vries is trots op zijn voorzitter Annemarie Jorritsma. Volgens hem maakt zij regelmatig het verschil in besprekingen met een minister of staatssecretaris.

'Jorritsma geniet natuurlijk een hoge mate van bekendheid in de Nederlandse politiek en onder het Nederlandse publiek', zegt De Vries. 'Zo is ze burgemeester van Almere en voorzitter van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG). Ze draagt de boodschap van de binnenvaart met verve uit. En dat doet ze met plezier. Onder meer daardoor is in de politiek een groot draagvlak ontstaan voor de binnenvaart. We lobbyen al jarenlang en hebben inmiddels een uitgebreid netwerk om ervoor te zorgen dat de vaarwegbudgetten op peil blijven.

‘Vooral als we gezamenlijk naar een minister, staatssecretaris of de Tweede Kamer gaan, is onze voorzitter sterk. Het is een voordeel als je iemand hebt die op het hoogste niveau deuren kan openen. En je ziet dan ook dat zij in belangrijke gesprekken echt het verschil kan maken. Dan kan er opeens wel een deal worden gesloten. Dat hadden we op eigen kracht vaak niet gekund. Zij kan dus op cruciale momenten verschil maken. Daarom ben ik zo ontzettend blij dat wij haar aan de sector hebben kunnen binden.'

Niet krachtig
Hoewel de politiek dus steeds meer aandacht krijgt voor de binnenvaart, is het volgens De Vries wel belangrijk dat de lobby op peil blijft. ‘De binnenvaart blaast best een partijtje mee in Den Haag en we worden serieus genomen. En op basis van het vervoerde gewicht hebben we ook een belangrijke functie voor de economie, maar dit vertaalt zich nog steeds niet naar politieke invloed. Daarvoor is het aantal kiezers van 15.000 te laag. Ook zijn we in financieel opzicht geen krachtige speler. De toegevoegde waarde van het wegtransport is veel groter dan die van binnenvaart, omdat we teveel laagwaardige producten vervoeren tegen te lage vrachtprijzen. Dat moet veranderen. We zijn nu voor de politiek dus niet echt een grote speler. Eerst zien de politici de luchthavens, de zeehavens en het personenvervoer per spoor. Daarna komen wij meestal pas. We liggen dus te vaak aan de laatste mem. Als de sector sterk uit de crisis zou komen en nieuwe markten zou aanboren kunnen we dat veranderen.'

Hoewel De Vries staatssecretaris Tineke Huizinga geen stevige staatssecretaris vond, heeft ze de afgelopen jaren toch wel behoorlijk wat voor de binnenvaart kunnen bereiken. 'Ze droeg de binnenvaart een warm hart toe, heeft goed op de winkel gepast, maar was te zachtaardig voor de slangenkuil die Den Haag is. Er was veel aandacht voor innovatie en ze heeft de positie van de binnenhavens versterkt. Dat kon ze doen omdat ze van tevoren met minister Eurlings had afgesproken dat ze van elkaars geld af zouden blijven. Want anders had Eurlings extra geld voor andere sectoren wel eens bij de binnenvaart weg kunnen halen.'

De crisis
De Vries denkt dat ook de binnenvaart de komende bezuinigingen wel zal gaan voelen. ‘Landen in Europa dreigen om te vallen en wij moeten 35 miljard bezuinigen. Het is absurd dat wij nu zulke bedragen moeten bezuinigen. Want je mag toch hopen dat de banken hun leningen terugbetalen. Het betekent wel dat we vanuit Schuttevaer alle zeilen moeten bijzetten om de schade te beperken. Want de vaarwegen zijn nog niet uit de gevarenzone.

Het plan van ambtenaren om te bezuinigen door vaarwegen te sluiten is niet serieus. Buiten die groep ambtenaren is er niemand die er zo over denkt. Dat gaat niet gebeuren.
Maar dat neemt niet weg dat de crisis de binnenvaart voorlopig nog wel in zijn greep zal houden. ‘Ik ben bang dat we er in de binnenvaart nog niet zijn. We gaan nog een moeilijke periode tegemoet. Hoewel ik het wel verwachtte, is er nog geen einde aan de nieuwbouwgolf. Gelukkig zijn er wel tekenen van herstel. De auto-industrie trekt aan, zodat het werk voor de Hoogovens weer toeneemt. Maar aan de andere kant ligt de bouw nog steeds op zijn gat.'

Kleine schepen
De crisis in de binnenvaart zorgde er ook voor dat een campagne voor het behoud van het kleine schip voor een deel moest worden uitgesteld. ‘De binnenvaart zou ons voor gek verklaren als wij nu een grote campagne voor het aantrekken van nieuwe ondernemers zouden beginnen. Toch ziet Schuttevaer nog wel een toekomst voor kleine schepen. Maar dan moeten we bedrijven wel zover krijgen dat ze voor vervoer over water kiezen. We moeten ze de voordelen van de binnenvaart laten zien. Duurzaamheid, milieu en veiligheid. Daarom is het Bureau Voorlichting Binnenvaart (BVB) nu bezig met het opzetten van een team van mensen die naar verladers gaat. Het accent ligt daarbij op containers voor de grote schepen en er is aparte aandacht bulkvervoer in grote en kleine schepen. Verladers moeten de kleinere schepen aantrekkelijk gaan vinden. Maar dan moet het voor de bedrijven niet te duur worden door investeringen in kade, kranen en opslag. Daarvoor is subsidie van de overheid nodig. Als je dat regelt, heeft het kleine schip een goede toekomst. Want de kleine schepen zijn de voorhoede van de sector. De slag met het wegvervoer wordt met het kleine schip gemaakt. Maar als we niets doen, zijn er over 20 jaar geen kleine schepen meer over.'

Het BVB is bijna klaar met een marktonderzoek hoe er meer lading in het kleine schip kan komen. ‘Aan fiscalisten is gevraagd hoe je de financiële en fiscale situatie van de kleine binnenvaart kan verbeteren. Daar is men  bijna mee klaar.' (EvH)

'Natura 2000 groter probleem dan voorzien'

ROTTERDAM
De natuurbeschermingswet Natura 2000 kan er weleens voor zorgen dat de binnenvaart in de toekomst voor elke nieuwe activiteit een vergunning moet aanvragen. Omdat de wet niet duidelijk maakt in welke gebieden welke voorschriften gaan gelden, tekende Koninklijke Schuttevaer samen met de EVO en de Vereniging van Waterbouwers beroep aan tegen onder meer de aanwijzing van IJsselmeer en Westerschelde als Natura 2000-gebied.

'Wij vinden de aanwijzing strijdig met de algemene beginselen van behoorlijk bestuur, met name op de punten van de rechtszekerheid en de zorgvuldigheid', vertelt De Vries. ‘De gebieden worden al aangewezen nog voordat helder is welke voorschriften precies worden gehanteerd. De consequenties voor de binnenvaart zijn niet te overzien. Voor bestaand gebruik is er geen probleem, maar wat als er twee keer zoveel schepen komen te varen? De binnenvaart heeft geen alternatieven voor het IJsselmeer en de Westerschelde.'

In een fuik
Volgens De Vries loopt de binnenvaart de kans over 10 jaar de wrange vruchten te gaan plukken van Natura 2000. ‘De vraag is dan of iemand iets nieuws mag beginnen, bijvoorbeeld een nieuwe vervoersstroom, of de vaarweg mag worden gebaggerd, of dat er een sluis mag worden gebouwd zonder vergunning. Want zonder vrijstelling nu is alles straks vergunningspichtig. Dit zorgt voor een onzekere situatie. Je ziet nu dat we in een fuik zwemmen. Je loopt het risico dat je sectoren de nek omdraait.

‘We hebben nu nog een jaar de tijd om het bestaande gebruik te omschrijven. Maar er is nog veel onduidelijk. Wij hebben bijvoorbeeld gevraagd of de groei in het vervoer ook bij het bestaande gebruik hoort. Dat wisten ze niet. Verder geldt de vrijstelling bijvoorbeeld voor de vaargeul op het IJsselmeer. Maar wat met de rondvaartrederijen en andere schepen die ook buiten de vaargeul op het IJsselmeer varen? Is daar een vergunning voor nodig en moeten ze eerst voor twee ton een beheersplan maken om aan te tonen dat het geen gevolgen heeft voor de vogels of de kikkers?'
Schuttevaer heeft een jurist ingeschakeld voor advies. (EvH)

 

‘Samenwerking jaren teruggeworpen'

ROTTERDAM
Schuttevaer heeft de binnenvaartorganisaties vorig jaar opgeroepen de eenheid te versterken. Volgens De Vries wordt die wens breed gedragen door de achterban. En het ging ook een tijd lang goed, maar het bolwerk vertoont nu barsten.

De samenwerking kwam onder druk te staan toen het Centraal Bureau voor de Rijn- en Binnenvaart (CBRB) begin dit jaar beslag liet leggen op alle bankrekeningen van Kantoor Binnenvaart (KB). Het CBRB wilde hiermee voorkomen dat Kantoor Binnenvaart een fonds van 925.000 euro onder de organisaties zou verdelen. Het CBRB wil het geld teruggeven aan de leden die de premies opbrachten. Het geld is afkomstig uit de boedel van het enkele jaren geleden opgeheven Binnenvaart Nederland. Het betreft een winstuitkering uit een ziektekostenverzekering bij Nationale Nederlanden. Schuttevaer is geen partij bij de winstuitkering.

‘Het ging hartstikke goed met de samenwerking', vertellen Jorritsma en De Vries. ‘Maar dit heeft de samenwerking jaren teruggeworpen. Ook al heb je een gerechtvaardigde wens; beslaglegging is geen middel dat je bij onderlinge samenwerking tussen organisaties inzet. Zeker in deze moeilijke tijd niet. De partijen zouden zich nu moeten inspannen om er snel uit te komen.' (EvH)