Vaargeul dreigt natuurgebied te worden

‘Een enkel foutje en er mag geen schip meer in de vaargeul.' Koninklijke Schuttevaerdirecteur Kees de Vries heeft een dagtaak aan het bestuderen van en reageren op de nieuwe natuurbeschermingswet Natura 2000. Hierin zijn vaargeulen van belangrijke vaarwegen aangewezen als natuurgebied. Schuttevaer probeerde nog voor vaargeulen een uitzondering te krijgen, maar dit wees het ministerie van Landbouw, Visserij en Natuurbehoud (LNV) af. Volgens LNV is het juridisch onmogelijk de vaargeulen uit te zonderen.

Natura 2000 komt in de plaats van de Vogel- en de Habitatrichtlijn en moet de natuur in de aangewezen gebieden beschermen. Voor nieuwe economische activiteiten moet worden aangetoond dat de natuur geen schade ondervindt of dat deze wordt gecompenseerd. De komende jaren worden de bestaande activiteiten in kaart gebracht. Deze blijven toegestaan als ze geen directe schade aan de natuur toebrengen. Ook moeten ze worden vastgelegd in een beheersplan.

‘Het lijkt erop dat wij de aanwijzing van de Natura 2000-gebieden niet meer kunnen voorkomen', zegt De Vries. ‘Maar door sommige gebieden lopen onze vaarwegen. Gelukkig is in een aantal gebieden de aanwijzing beperkt tot de uiterwaarden. Dit geldt onder meer voor Waal, Lek, Gelderse IJssel, Neder-Rijn, Zwarte Water en Vecht. Maar de Westerschelde, Oosterschelde, Randmeren, Oude Maas, Hollands Diep, Krammer, Volkerak, IJsselmeer, IJmeer, Markermeer, Sneekermeer en Waddenzee zijn helemaal als natuurgebied aangewezen, inclusief de vaargeulen.'

Beheersplan
Koninklijke Schuttevaer heeft dus zo langzamerhand een dagtaak aan het bestuderen van de aangewezen natuurgebieden in Natura 2000 en de inspraak hierop. ‘De komende tijd worden per gebied beheersplannen opgesteld. De beheerder van de vaarweg moet hierin de scheepvaart en de daaraan verbonden activiteiten opnemen. Dan hoeven die activiteiten niet steeds te worden getoetst aan de gevolgen voor de natuur. Vanuit Schuttevaer moeten we dus bij alle voor ons belangrijke gebieden worden betrokken. Dan moet blijken of het mogelijk is de vaargeulen en de gebieden met op- en overslag uit te sluiten. Dit betekent dat niet alleen de scheepvaart zelf, maar ook het vaarwegonderhoud en de vaarwegmarkering in het beheersplan moeten staan. Daarnaast moet worden ingeschat of er in de toekomst nog verruimingswerkzaamheden aan de vaarweg moeten gebeuren. Ook die moeten worden vermeld.'

Streng regime
Voor De Vries is het in elk geval belangrijk dat de scheepvaart op Waddenzee, IJsselmeer en Zuid-Hollandse/Zeeuwse stromen overal kan blijven varen. ‘Hier mag de scheepvaart niet worden beperkt tot de vaargeulen. Voorts moet onderhoud aan de vaarweg en de vaargeul, zoals baggeren, oeverherstel, sluisonderhoud, sluisherstel, bruggenonderhoud, bruggenvervanging en sluisdeurvervanging, zonder nader onderzoek van de gevolgen voor de natuur mogelijk blijven. Ook het markeren van de vaarweg met betonning, borden, lichten, radarbakens of anderszins moet mogelijk blijven zonder noodzakelijk onderzoek. Ook wanneer deze markeringen zich op de wal bevinden.

‘Daarnaast moet verzekerd zijn dat alle op- en overslagactiviteiten langs de bestaande vaarweg in het beheerplan worden opgenomen. Hetzelfde geldt voor alle lig-, wacht- en overnachtingsplaatsen en anker- en autoafzetplaatsen. Verder is het goed na te gaan of er nog kades of voormalige overslagterreinen in het gebied aanwezig zijn die niet meer worden gebruikt en in de toekomst worden gerevitaliseerd. Die moeten ook worden opgenomen. Ook moeten we nadenken over de vraag of er gebieden kunnen worden aangewezen voor toekomstige ligplaatsen of overslagplaatsen. Het is beter dit nu te overwegen en daarop actie te ondernemen. Na aanwijzing wordt namelijk elke nieuwe activiteit aan een streng regime onderworpen.'

Vaarvergunning
De mosselvisserij is volgens De Vries een voorbeeld van hoe het goed mis kan gaan. ‘Omdat die de posities niet goed hadden, zitten zij nu met de gebakken peren. Dat moet ons niet gebeuren. Want de ambtenaren die nu met Natura 2000 bezig zijn, hebben alleen aandacht voor de natuur. Het zou mooi zijn als ze ook de andere belangen zouden dienen. Want het is heel erg voorstelbaar dat er bij het opstellen van de beheersplannen fouten worden gemaakt of iets wordt vergeten. Als wij een vaargeul over het hoofd zien, dan heb je straks een vergunning nodig om daar te mogen varen. Burgers of natuurorganisaties hebben dan het recht om bij de Raad van State bezwaar te maken tegen de activiteit, waarop de Raad van State deze activiteit kan verbieden. Dat worden dan wel heel erg ingewikkelde procedures. Ten behoeve van de aanleg van de Tweede Maasvlakte is zelfs onderzocht of vissen gehoorschade kunnen oplopen van het baggeren. Hoe ver wil je gaan?'