Fraai beeld veelbewogen leven zeesleper Elbe

In de jaren vijftig van de vorige eeuw ontstond er een toenemende behoefte aan zwaardere zeeslepers. L. Smit & Co’s Internationale Sleepdienst bestelde in die jaren bij J. & K. Smit Scheepswerven NV te Kinderdijk achtereenvolgens de Clyde, in 1957 opgeleverd, en de Elbe, in 1959. De zusterschepen behoorden met hun motorvermogen van 4000 pk tot de sterkste zeeslepers ter wereld. Dat is heel wat meer dan bijvoorbeeld de 2100 pk van de Holland van Doeksen, opgeleverd in 1951.

Voorkant van het boek De Elbe

1/1

Gerelateerd nieuws

Dettmer bouwt geoptimaliseerde tanker voor Duitse kanalen en Elbe

Geen geld voor renovatie Scharnebeck

Bemanning verlaat brandend schip boven Terschelling

Eerste hybride sleepboot in Rotterdam

Meer over

Actueel

Door Johan van der Wal
Over de Elbe, die in 2002 na een veelbewogen loopbaan door haar toenmalige eigenaar Greenpeace aan het Maritiem Buitenmuseum te Rotterdam werd geschonken, is nu een boek verschenen: ‘Zeesleper Elbe. Van woeste zeeën naar rustiger vaarwater', geschreven door Yvonne J.T. Maij-Van Walsum, PR-vrouw van de Stichting Maritieme Collectie Rijnmond (SMCR ). Reden was het vijftigjarig jubileum van de Elbe in 2009.

Op de Elbe zijn heel wat voor die tijd nieuwe technische hoogstandjes te vinden. Zo is de kaapstander op het achterdek net zo sterk als de winch en kan de winch bovendien onafhankelijk van elkaar twee trommels bedienen, zodat er twee sleepdraden tegelijk kunnen worden gebruikt. Ook de navigatie-uitrusting was voor die tijd behoorlijk geavanceerd te noemen: gyrokompas, dieptemeter, radarinstallatie.

Windvanger
De Elbe maakte in de periode 1959-1976 furore met een aantal opzienbarende sleepreizen. Zo werd in mei 1959, samen met de slepers Tasman Zee en Schelde, een droogdok van 54.000 ton van Portsmouth naar Rotterdam gebracht. Een hele onderneming, aangezien een dok van die afmetingen een windvanger bij uitstek is. Om het evenement goed onder de ogen van het publiek te brengen - ook toen wist men goed PR te voeren, ook al bestond het woord nog niet - gingen er vijf journalisten mee aan boord. Hoewel de tocht aanvankelijk bij mooi weer plaatsvond rees de volgende dag een probleem toen het mistig werd. Toch wist men het dok behouden met Pinksteren binnen te brengen.

Langs de Nieuwe Waterweg stonden duizenden mensen om het transport voorbij te zien komen. Om ook haar passagiers van het schouwspel te kunnen laten genieten liet de NS de treinen van en naar Hoek van Holland zelfs vaart minderen. Onder de toeschouwers was de jonge Maarten 't Hart, die er later zijn novelle ‘Mammoet op zondag' over zou schrijven.

Een volgende grote klus in hetzelfde jaar was de sleepreis met twee vliegdekschepen vanuit Boston naar Antwerpen, de eerste maal in de geschiedenis van de sleepvaart dat twee schepen tegelijk werden gesleept. Smit maakte met de Elbe in 1959 ook furore met het overnemen van het achterschip van de gestrande Libanese tanker African Queen van de Canadese sleepboot Melanie Fair.

Nadat de Melanie Fair de sleep tot tweemaal toe wegens slecht weer had losgegooid kwam de Elbe vanaf de Azoren, waar ze op station lag, in actie. De Elbe escorteerde de sleep aanvankelijk, maar nadat de tros van de Melanie Fair nog eens brak en men bovendien al het reservemateriaal had verspeeld, mocht de Elbe zelf vastmaken. Na veel avonturen en ook nog met tussenkomst van de collega's op de Gele Zee werd de halve tanker uiteindelijk in Antwerpen binnengebracht.

Redding Precious
Zo passeert menige spectaculaire sleepreis in dit nieuwe boek de revue, zoals die met het booreiland Santa Fé Explorer in 1970, met de mammoettanker Aquarius (220.000 ton) van september 1970 tot februari 1971 en met een Forties Field Structure, een enorme staalconstructie, in juni 1975. Speciale vermelding verdient de redding van de bemanning van het vrachtschip Precious, waarop in oktober 1971 ten westen van Taiwan brand uitbrak in de machinekamer. De Elbe, die toen in Hong Kong lag, zette direct koers naar het schip maar kon het aanvankelijk niet vinden. Na tussenkomst van een aantal andere schepen wist men de Precious uiteindelijk toch te traceren en de bemanning aan boord te nemen. De berging van het schip mislukte helaas, omdat het zonk.

In 1976 werd de Elbe verkocht naar Maryland in de USA, werd verbouwd en was daar tot 1985 actief als loodsboot. In dat jaar werd de Elbe verkocht aan Greenpeace en tot dezelfde naam omgedoopt. Het laat zich raden dat de sleper in die periode als actieschip opnieuw spectaculaire avonturen beleefde.

Zoals gezegd werd de Elbe in 2002 door Greenpeace aan SMCR geschonken. Het doel van de milieuorganisatie was daarbij dat het schip behouden diende te blijven als museumschip. En dat is tot op de dag van vandaag gelukt, hoewel de Elbe in 2004 tijdens de restauratie tot tweemaal toe is gezonken. ‘Een nachtmerrie', aldus de schrijfster. Vanaf 2005 werd de restauratie weer opgepakt, met als resultaat dat deze historische zeesleper voor het nageslacht behouden is gebleven.

Het boek krijgt duidelijk meerwaarde doordat de schrijfster er een ‘Geschiedenis van de sleepvaart in vogelvlucht' in heeft opgenomen. Aan de hand daarvan toont ze aan hoe groot het belang van dit schip is om als representant van de Nederlandse sleepvaart in haar glorietijd te worden behouden.

Het aardige van dit jubileumboek is verder dat het geen droge opsomming geeft van wat de Elbe allemaal heeft meegemaakt maar dat een aantal ex-bemanningsleden daar zelf (smakelijk) over vertelt. Het boek telt talloze smaakvolle zwart-wit en kleurenfoto's die een goed beeld geven van het veelbewogen leven van deze prachtige sleper.

Zeesleper Elbe. Van woeste zeeën naar rustiger vaarwater, door Yvonne Maij-Van Walsum. Uitg. Lanasta, Emmen. 176 pagina's, gebonden. ISBN-nr: 978-90-8616-084-6. Prijs € 34,95 (te bestellen via SMCR )