Bakens weer op kop verlaagde kribben

Rijkswaterstaat gaat bij de volgende reeks kribverlagingen op de Waal weer bakens op de kop van de krib plaatsen. Om die bakens bij beschadiging snel te kunnen vervangen, worden ze demontabel. Ze komen in een betonnen bak te staan waar ze met een kraan snel in en uit zijn te tillen. Rijkswaterstaat komt hiermee tegemoet aan de wensen van de binnenvaart.

Omgevingsmanager Karin van Andel onderhoudt in het projectteam kribverlaging de contacten met de belanghebbenden, waaronder de binnenvaart. (Foto Erik van Huizen)

1/3

Gerelateerd nieuws

Amandus zinkt op Markermeer

Beweegbaar deel voor nieuwe Ramspolbrug in N50

Speech Kraaijeveld live op internet

Samenwerking als toverwoord

Meer over

Actueel

Door Erik van Huizen
Op de jaarvergaderingen van de afdeling Gelderland van Koninklijke Schuttevaer vragen schippers zich al twee jaar lang af waarom de bakens na de kribverlaging niet meer op de kop stonden, maar meters er vanaf.

• Onderzoek naar langsdammen in binnenbochten Waal

• Kribben gemiddeld nog maar 100 dagen per jaar zichtbaar  

Rijkswaterstaat verdedigde zich toen met de stelling dat de bakens op een bepaalde afstand van de vaargeul staan en die afstand zou dan veranderen. Dat zou de duidelijkheid, ook voor de binnenvaart, niet ten goede komen.

Onderzoeken
Dat Rijkswaterstaat na de opmerkingen vanuit de binnenvaart de bakens niet direct op de kop heeft teruggezet, is volgens omgevingsmanager Karin van Andel van het projectteam kribverlaging van Rijkswaterstaat Projecten in Arnhem niet zo vreemd. Van Andel heeft in haar rol contact met de belanghebbenden, waaronder de binnenvaart. Zij werkt daarvoor samen met Rijkswaterstaat Oost-Nederland die reguliere overleggen heeft met Koninklijke Schuttevaer. Met de informatie die ze krijgt, voedt ze onder meer de programmadirecteur van het programma Ruimte voor de Rivier, waarvan de kribverlaging een onderdeel is.

‘We moesten natuurlijk eerst even onderzoeken wat voor een gevolgen het heeft voor de breedte van de vaarweg als de bakens op de kop staan. We hebben gekeken of dit meer geld gaat kosten en wat nu precies het belang ervan is. In de volgende reeks gaan we dit nu ook doen. Zodat de krib als obstakel optimaal wordt gemarkeerd. Precies wat de schippers hebben gevraagd. Bij de kribben die al zijn verlaagd, gaan we dat ook nog doen.'

Bezorgd
Om te ervaren wat de kribverlaging voor gevolgen heeft voor de vaarweg en de scheepvaart, verlaagde Rijkswaterstaat in eerste instantie 100 kribben tussen Nijmegen en Druten. Die proef loopt nu. Van Andel: ‘De schippers hebben vast weleens gezien dat er van die gele boeien tussen de kribben liggen. Daarmee doen we metingen. Ook doen we nog multibeam-metingen. Daarmee kunnen we onder water kijken waar het zand gaat zitten. En we maken gebruik van 3D luchtscans. Hiermee kunnen we heel goed zien wat er verandert in de rivier als gevolg van de kribverlaging. Als er echt iets verkeerds verandert, kunnen we nu dus altijd nog bijsturen.'

Om de belangen van de scheepvaart veilig te stellen, werkt het projectteam van Van Andel nauw samen met Rijkswaterstaat Oost-Nederland. Volgens directeur Water en Scheepvaart Joost de Ruig gaat de samenwerking goed. ‘De kribverlaging is primair bedoeld om de veiligheid in verband met hoogwater te verhogen. In ons beheergebied houden we daarbij de bijwerkingen van deze maatregelen op andere belangen scherp in het oog. Dat geldt zeker voor de scheepvaart. Daarom ook onze constructieve, maar wel kritische blik vooraf en tijdens de kribverlaging. De mogelijke effecten zijn niet heel groot, maar wel zodanig dat we in overleg bezien welke compenserende maatregelen we kunnen nemen. Want als het project straks klaar is en het projectteam vertrokken, dan willen wij voor alle partijen een duurzame oplossing hebben, waarmee ook Koninklijke Schuttevaer goed kan leven.'

Langsdammen
Schippers zijn overigens wel geschrokken van het bedrag van 75 miljoen voor de aanpassing van 750 kribben. Dat komt neer op 100.000 euro per krib. Volgens Rijkswaterstaat zijn die 75 miljoen echter niet alleen voor het graafwerk, maar is dat inclusief de kosten voor de projectorganisatie en onderzoek.

Behalve de kribverlaging gaat Rijkswaterstaat Oost-Nederland ook nog onderzoek doen naar langsdammen in de binnenbochten van de Waal bij Tiel. ‘Met de kribverlaging verandert de aanzanding en erosie van zand. De vraag is dus wat er precies gebeurt in de vaargeul. Met de langsdammen kunnen we waarschijnlijk de aanzanding in de vaargeul beter bijsturen.
Langsdammen liggen al in Duitsland, in Nederland ligt een soort langsdam bij Opijnen. Dat is echter nog een soort langsdam met kribben. Als de langsdammen bij Tiel er komen, worden de kribben daar afgegraven.'

‘Ik heb een krib te koop'

NIJMEGEN
‘Ik heb voor Rijkswaterstaat nog wel een krib te koop', zei een deelnemer aan de jaarvergadering van Koninklijke Schuttevaer Gelderland in december 2008. Hij stond op na het inleidende verhaal van omgevingsmanager Karin van Andel over het project kribverlaging en stelde dat hij eigenaar was van een krib in de Waal.

Van Andel heeft de man destijds direct aangesproken en uitgelegd hoe het precies zit met het eigendomsrecht. ‘De eigendomsgrens van deze meneer liep inderdaad over de krib. Dat komt omdat de rivier in de loop van de tijd meandert. Dat is een natuurlijk proces. Het kan dan zijn dat de eigendomsgrens van iemand over de krib komt te lopen. Maar de krib is een werk in eigendom van Rijkswaterstaat en die heeft in verband met veiligheid de plicht en de bevoegdheid om onderhoud aan de krib te doen of de krib te herstellen. Dat heb ik duidelijk gemaakt. Het was overigens een heel erg vriendelijke meneer.' (EvH)

Kribben waren er al in 1200

ARNHEM
Voor de kribverlaging op de Waal wilde Rijkswaterstaat meer weten over de geschiedenis van de kribben en liet een landschapshistoricus onderzoek doen.

De eerste kribben in de Waal bestonden al rond 1200. ‘De mensen gingen zich toen in dorpen langs de rivieren settelen', vertelt omgevingsmanager Karin van Andel. ‘De rivier was in die tijd nog enorm breed en pakte steeds meer land. Ook speelde mee dat de mensen vonden dat de rivier was gevormd door God. De mensen hadden dus veel ontzag voor haar. Om de dorpskernen te beschermen wanneer er veel water kwam, of in de winter als er ijs was, werden er kribben in de rivier gemaakt. Die waren toen nog niet van steen, maar van hout.'

Omdat er toen nog geen centraal gezag was, zorgden de kribben ook voor veel juridische steekspelletjes en ruzie onder de bevolking en landeigenaren. ‘De kribben zorgden voor landaanwinning. Zand bleef ertussen liggen en dat wilde iedereen natuurlijk wel. Daarom gebeurde het dat mensen kribben van anderen in brand staken. Zo verplaatste de landaanwinning zich naar hun kribben. Ook waren de mensen vaak blij als er een dijkdoorbraak was aan de andere kant van de rivier. Daarmee nam de druk op hun dijken af.'

Onder koning Lodewijk kwam begin 1800 rivierbeheer tot stand. Hij wees daarvoor Rijkswaterstaat aan. dat in 1798 was opgericht. In de tweede helft van 1800 kreeg de rivier haar huidige vorm. Er kwam een hoofdgeul met één breedte. De kribben werden opgebouwd uit pakketten rijshout, zand en klei. Het was de eerste normalisatie van de rivier. De Waal zag er toen nog heel anders uit. Er lagen zelfs eilanden in de rivier. Pas bij de derde normalisatie, rond 1900, werden de kribben recht gelegd en niet langer van hout en klei gemaakt, maar van stenen.

De huidige kribverlaging is de vierde normalisatie. Van Andel: ‘Maar we gaan met deze verandering een ander richting uit. We willen de rivier niet nog meer beteugelen, maar in het kader van de veiligheid en natuurbeleving meer ruimte geven.' (EvH)

Kribverlaging gaat overstromingen tegen

De kribben in de Waal worden verlaagd omdat dijkverhogingen volgens Rijkswaterstaat niet meer voldoende zijn om het land tegen overstromingen te beschermen. De Waal kan bij zeer hoge waterstanden het water niet meer goed verwerken. Dat kan leiden tot bijna overstromingen, zoals in 1993 en 1995.

Tussen het Pannerdensch Kanaal en Gorinchem worden de kribben aan beide zijden van de rivier met circa een meter verlaagd. De scheepvaart heeft geen last van dat werk. Het kost drie dagen per krib. Het ontleden van een krib gebeurt de eerste dag, het uitgraven de tweede dag en op de derde wordt de krib afgedekt met stortsteen. Per dag wordt aan meer kribben tegelijk gewerkt.
Op het 75 kilometer lange traject liggen 750 kribben. Als die straks klaar zijn, kan de rivier meer water verwerken en daalt de waterstand bij zeer hoog water - een afvoer van 16.000 kuub per seconde bij Lobith - met 6 tot 12 centimeter. Het gezamenlijke effect met de overige Ruimte voor de Rivier-maatregelen zorgt nog voor een veel grotere waterstanddaling. Momenteel kan de Rijn maximaal 15.000 kuub water per seconde veilig afvoeren naar zee.

Het project
Rijkswaterstaat begon in 2008 al met de verlaging van acht kribben in de Waal. Vier bij Beneden-Leeuwen, de andere bij Haaften. Rijkswaterstaat experimenteerde daar met de vorm van de krib en de materiaalkeuze. In augustus 2009 werd met de voorbereidende werkzaamheden begonnen voor de eerste 100 kribben (fase 1) tussen Nijmegen en Druten. De verlaging ervan zou volgens de planning eind dit jaar moeten zijn afgerond. Het zijn er tot nu toe 70 geworden. De rest loopt vertraging op als gevolg van ongunstige waterstanden.
Rijkswaterstaat is intussen begonnen met de aanbesteding van fase 2, de verlaging van 120 kribben op de Midden-Waal tussen Druten en Tiel. Die worden in 2011 en 2012 verlaagd. De overige kribben worden in de derde fase verlaagd. Alle kribben moeten dan in 2015 zijn aangepast. (EvH)

Ruimte voor de Rivier

ARNHEM
De kribverlagingen in de Waal zijn onderdeel van het grotere programma Ruimte voor de Rivier. Met dit programma wil de overheid bijna overstromingen als in 1993 en 1995 voorkomen.

Het programma begon in 2007 en moet in 2015 zijn voltooid en heeft dan circa 2,3 miljard euro gekost. Hiervoor worden op 39 plaatsen langs de grote rivieren maatregelen getroffen om zo'n vier miljoen mensen te beschermen tegen hoogwater.

Behalve door de kribverlagingen, krijgen de rivieren ook meer ruimte door het afgraven van delen van de uiterwaarden. Tevens worden dijken verlegd, zodat de uiterwaarden breder worden en de rivier meer ruimte krijgt. Op andere plekken wordt de rivierbedding verdiept door grond af te graven. Hierdoor komt de rivierbodem dieper te liggen en is er meer ruimte voor het water. Ook worden hoogwatergeulen aangelegd. Via dit gebied tussen twee dijken kan een deel van het water in de rivier via een andere route worden afgevoerd. Verder worden obstakels in het rivierbed verwijderd, zodat het water sneller kan worden afgevoerd. Zo wordt bijvoorbeeld bij Elst een steenfabriek verwijderd. Waar verruiming van de rivier niet mogelijk is, worden de dijken versterkt. (EvH)