Museumhaven Willemsoord heeft een motor

Hij wordt wel de motor achter Museumhaven Willemsoord genoemd: freelance journalist Paul Schaap, die al meer dan 25 jaar voor Weekblad Schuttevaer schrijft. Vrijwel al zijn vrije tijd en ook een flink deel van dat van zijn vrouw wordt gestoken in de ontwikkeling van een Nautisch Kwartier op het museale Willemsoordcomplex in Den Helder. Belangrijk onderdeel hiervan is Museumhaven Willemsoord, dat ruim 30 nautische monumenten telt, met lichtschip Texel als blikvanger.

Paul Schaap (op voorgrond) helpt bij het ontmeren van de gerestaureerde stoomsleper Y-8122 voordat deze op weg gaat naar de manifestatie Dordt in Stoom. (Foto PAS Publicaties)

1/2

Gerelateerd nieuws

Haven uitgediept voor kraanreus

Gemeente Grave komt met nieuw voorstel voor redding scheepswerf

Kustwacht houdt illegale Noordzeevisser aan

Nieuwe orderdroogte bedreigt scheepsbouw

Meer over

Actueel

Door PAS Publicaties
Elke zaterdag, maar ook op andere dagen is Schaap in de museumhaven te vinden. ‘Als bestuurslid van de Stichting Nautische Monumenten Den H2elder (SNM) houd ik mij onder meer bezig met de dagelijkse operaties.

• Ruim 100 vrijwilligers maken van oud marinecomplex levendige attractie

• Paul Schaap steekt vrijwel al zijn vrije tijd in organisatie 

Daarnaast ben ik vast aanspreekpunt voor de schippers en eigenaren van de schepen in onze museumhaven. Verder verzorg ik de public relations en doe ik de fondsenwerving.'

De Stichting Nautische Monumenten is in 1991 op verzoek van de gemeente Den Helder opgericht. Met als doel om in de zuidoosthoek van de Oude Rijkswerf Willemsoord een Nautisch Kwartier op te zetten en in de grachten rondom het complex een museumhaven in te richten. ‘Nadat de Koninklijke Marine in 1993 was verhuisd naar de buitenhaven, konden we op de Oude Rijkswerf Willemsoord in het centrum van Den Helder, aan de slag. Via een oud-marinewerfdirecteur kregen we de stoomsleper Y-8122 uit 1936 in handen. Die werd in 14 jaar door vrijwilligers gerestaureerd. De sleper is nu operationeel en gecertificeerd en heeft meerdere keren aan ‘Dordt in Stoom' en andere manifestaties deelgenomen.'

De Y-8122 is niet alleen op Willemsoord gebouwd, maar heeft er ook altijd gewerkt. De restauratie heeft volgens Schaap nog een bijzondere spin-off gehad. ‘Uit de groep vrijwilligers is het Stookerskoor Den Helder ontstaan. Het is een veel gevraagd koor en met de optredens en de cd-verkoop steunt het de restauratieprojecten.'

Dombo
Vlak na de Y-8122 kreeg de Stichting Nautische Monumenten ook de motorsleper Y-8017 Dombo in handen. Deze sleper is eveneens op Willemsoord gebouwd en heeft hier ook altijd onder de vlag van de Transportdienst van de werf gewerkt. ‘Om beide slepers te restaureren kregen we destijds op het werfcomplex ruimtes toegewezen, die als werkplaats werden ingericht.'

De gemeente had intussen zelf, via DGSM, het lichtschip Texel nr. 10 in beheer gekregen. Ook dit vaartuig is op Willemsoord gebouwd en de bedoeling was dat het de blikvanger van de museumhaven werd. Het beheer werd uitbesteed bij de Stichting Historie der Kustverlichting, die zich met een groep vrijwilligers stortte op de restauratie van het in 1952 gebouwde lichtschip. Ze is nu in oude glorie hersteld. In 2008 droeg DGSM haar over aan voornoemde beheerstichting, die zich intussen had aangesloten bij de Stichting Nautische Monumenten.

De Stichting Beheer Ransdorp 28 volgde dit voorbeeld, waardoor ook de Westwalbotter RD-28 Vrouwe Elisabeth RD-28 deel ging uitmaken van de schepencollectie van Museumhaven Willemsoord.

Eigen onderkomen
Zo'n 12 jaar geleden verliet Schaap het bestuur van de Stichting Nautische Monumenten vanwege een verschil van inzicht over de ontwikkeling van de museumhaven. Maar in 2002 werd hij teruggehaald. ‘Op dat moment was er weinig voortgang meer. Dit veranderde toen we kort daarop in Gebouw 73, de voormalige Kuiperij, de beschikking kregen over een eigen onderkomen. Met een startsubsidie van de provincie Noord-Holland en de gemeente kon dit worden ingericht. Gebouw 73 herbergt nu werkplaatsen, opslag- en kantoorruimtes, een expositie- en restauratiehal, douche- en toiletruimtes voor passanten en de verenigingskantine, die in de wandelgangen 't Schipperscafé wordt genoemd. De werkplaatsen zijn goed geoutilleerd en worden bijna alle dagen bemand door vrijwilligers. Allemaal mensen met gouden handjes. Zonder hun tomeloze inzet en enthousiasme zou de museumhaven nu nog altijd in de kinderschoenen staan.'

Na de inrichting van Gebouw 73 werd de werving van museale schepen ter hand genomen. ‘In het begin viel dat niet mee. Maar had men eenmaal kennis gemaakt met onze faciliteiten en mogelijkheden dan was de interesse snel gewekt. Met de gemeente was afgesproken dat we mooi gerestaureerde schepen onder bepaalde voorwaarden een gratis ligplaats mochten aanbieden. Dat resulteerde in de komst van bijzondere schepen, waaronder tjalken, botters, aken, slepers, een mijnenveger en een reddingsboot.'
Daarnaast zijn ook de vijf reddingsboten van het Nationaal Reddingmuseum Dorus Rijkers in de museumhaven afgemeerd.

Subsidiewerving
Dankzij de contacten van Schaap met de lokale overheid en het maritieme- en offshorebedrijfsleven is er ook financieel heel wat bereikt. ‘Het is gelukt goede afspraken te maken met de gemeente over de financiering van de ontwikkelings- en exploitatiekosten. Hierdoor kunnen wij nu de huur van Gebouw 73 betalen en investeren in nieuwe afmeerfaciliteiten en veiligheidsmiddelen. Daarnaast is het al diverse keren gelukt aanvullende subsidies te verwerven voor restauratieplannen. Onlangs hebben wij de motorreddingsboot Dorus Rijkes kunnen aankopen. Voor de restauratie heeft, naast het VSB Fonds, het Dorus Rijkers Fonds en het Prins Bernhard Cultuurfonds, ook het Helderse maritieme- en offshorebedrijfsleven een flinke duit in het zakje gedaan. Wij hopen de in 1923 gebouwde Dorus Rijkes in 2013 klaar te hebben.'

Andere restauratieprojecten zijn de tjalk Canutus, één van de eerste door Germanischer Lloyd gecertificeerde zeetjalken, en de botter VD-95, die na de restauratie als HD-2 in de vaart komt. De restauratie van de botter is een leer-werkproject voor jongeren onder leiding van Dirk Reitsma. De NAM heeft hiervoor een flink sponsorbedrag beschikbaar gesteld. Verder worden in de museumhaven nog twee andere tjalken afgebouwd en getuigd.

Oude ambachten
De Stichting Nautische Monumenten kreeg bij de oprichting ook opdracht oude ambachten in ere te herstellen. ‘Dit hebben we gedaan door twee bijzondere projecten naar Den Helder te halen. Het eerste is de afbouw en het tuigen van de zeilbrik Morgenster van Harry en Marian Müter. Zij hebben op Willemsoord een casco van een oude Scheveningse haringlogger in een prachtig zeilschip omgetoverd. Vooral het maken van de masten, stengen, blokken en het touwwerk trok veel kijkers. Als waardering voor alle hulp prijkt nu op het achterschip van de Morgenster Den Helder als thuishaven.

‘In die periode werd ik ook gebeld door Arjen van der Veen en Jorne Langelaan. Zij hadden samen met Andreas Lackner de Stichting Atlantis Zeilende Handelsvaart opgericht en waren nu op zoek naar een locatie om een oud houten casco om te bouwen tot schoenerbrik. Hun enthousiasme raakte mij gelijk en gelukkig kreeg ik het voor elkaar dat zij op Willemsoord hun droom konden verwezenlijken. Ik heb veel bewondering voor hun inzet om van een troosteloos uitziende houten romp een mooi zeilschip te maken. Net als voor de Morgenster werden er eigen werkplaatsen ingericht, waar alle scheepsonderdelen konden worden vervaardigd. Dit laatste gebeurde door jongeren uit alle delen van de wereld, die speciaal naar Den Helder waren gekomen voor dit project. Op een gegeven moment werkten er meer dan 15 nationaliteiten aan boord. En de paar keer dat zij dreigden vast te lopen, heb ik hen met hulp van het bedrijfsleven weer op het goede spoor kunnen zetten. Veel dank is verschuldigd aan Klaas Teerenstra van het gelijknamige Helderse straal- en schilderbedrijf. Daar heeft het schip, dat heel toepasselijk Tres Hombres (Spaans voor drie mannen) was gedoopt, lange tijd drooggestaan om de romp te repareren en breeuwen.'
De Tres Hombres heeft intussen diverse zeilvrachtreizen op haar naam staan.

Verdere groei
Bijna alle schepen in de museumhaven varen nog en nemen als ambassadeurs van Museumhaven Willemsoord en de stad Den Helder deel aan evenementen. ‘Dit varieert van stoomfestivals, botterraces tot zeilmanifestaties in binnen- en buitenland. Een groot deel van onze vloot was bijvoorbeeld bij Sail Amsterdam 2010. Maar ook in Den Helder zelf zijn de schepen van de partij. Onder meer bij de Marinedagen, het Historisch Weekend, de Helderse Botterrace en de Dag van de Muziek. Tevens worden in samenwerking met de VVV rondvaarten door de havens gemaakt, organiseren wij zeiltochten voor jongeren en verzorgen we asverstrooiingen op zee. Met de opbrengsten van deze activiteiten kunnen een aantal schepen in de vaart worden gehouden.'

De aanlegfaciliteiten van de museumhaven zijn onlangs uitgebreid met enkele pontons. ‘Bedoeling is dat er nog meer bij komen. Ook hopen we rond de jaarwisseling de sleephelling in gebruik te kunnen nemen. De hellingwagens zijn aangepast, zodat wij dieper stekende schepen kunnen droogzetten. En op termijn willen we graag dok 2 bij de museumhaven betrekken voor onderhouds- en reparatiewerk aan grote zeilschepen. Verder hopen we over niet al te lange tijd een deel van de tegenover de museumhaven gelegen Flaneerkade te mogen inlijven.

‘Ik ben zeer verheugd dat mijn medebestuursleden mij zo de vrije hand hebben gegeven om de museumhaven verder uit te bouwen. Worden mijn plannen al te wild, dan zetten zij er altijd tijdig de rem op. Ook was alles niet mogelijk geweest als ik niet de steun had gekregen van mijn vrouw, de ruim 100 vrijwilligers en de medewerkers van Willemsoord BV, de gemeentelijke BV die het voormalige werfcomplex beheert. En niet te vergeten het college van b en w, de gemeenteraad en het ambtenarenkorps van Den Helder, die net als het maritieme- en offshorebedrijfsleven de museumhaven een warm hart toedragen. Verder is onlangs een overkoepelende stichting opgericht die het voortouw gaat nemen om alle activiteiten op het Willemsoordcomplex te coördineren. Blijven we op deze weg doorgaan, dan ben ik ervan overtuigd dat Willemsoord samen met het Marinemuseum, het Reddingmuseum en de andere (culturele) bezienswaardigheden op de voormalige marinewerf een topattractie van formaat kan worden.