Russen stimuleren kiellegging van expeditieschip Willem Barentsz

‘We verwachten in oktober de kiel te kunnen leggen. Het project komt in een stroomversnelling nu het onderdeel wordt van een bilateraal programma van Nederland en Rusland voor conservering van het gemeenschappelijk cultureel erfgoed.' Gerald de Weerdt, oud-conservator van het Terschelling museum 't Behouden Huys, is razend enthousiast over de bouw van de replica van het schip waarmee Willem Barentsz in 1596 naar Nova Zembla voer.

Door Johan van der Wal
Het gaat om een replica van een schip zonder naam, want die is niet overgeleverd. De replica krijgt daarom de naam Expeditieschip Willem Barentsz. De bouw gaat plaatsvinden in Harlingen. De Weerdt schat de kosten van de operatie voorlopig op zo'n twee miljoen euro.

• Startsubsidie en eerste eikenhout zijn binnen

• Harlingen verwacht veel bezoekers 

In Harlingen is een plek gevonden aan de Nieuwe Willemshaven op een voor het publiek goed bereikbare plaats, want men verwacht nogal wat bezoekers. De eikenboom waaruit de kiel wordt gezaagd ligt al klaar bij Houtcompagnie Almenum in Harlingen. Het bedrijf schenkt het hout voor de kiel en de voor- en achtersteven. De rest van het benodigde hout wordt eveneens door de Houtcompagnie geleverd. Het Harlinger bedrijf leverde ook het hout voor bouw van de Batavia in Lelystad. De gemeente Harlingen heeft begin dit jaar al een startsubsidie van 50.000 euro beschikbaar gesteld.

Vrijwilligers
Voor de bouw van de replica van Barentsz' schip werd de Stichting Expeditieschip Willem Barentsz opgericht. Initiatiefnemers zijn De Weerdt, die bij de bouw van verschillende historische schepen was betrokken, waaronder de ‘Batavia', en werktuigbouwkundig ingenieur Koos Westra. Samen met Jaap Bremer vormen zij het stichtingsbestuur. Met de stichting wordt getracht het benodigde geld bijeen te brengen. Ook trekt de stichting vrijwilligers en donateurs aan. Zo worden nog mensen gezocht voor het inrichten van de bouwplaats en voor de verzorging van het management. Ook is iemand nodig met kennis van financiën en fiscale wetgeving en iemand die bedrijven wil benaderen voor sponsorgeld. De bouw van het schip wordt een leer-werkproject waarbij gebruik wordt gemaakt van ambachtelijke technieken. Zo zal voor de houtverbindingen gebruik worden gemaakt van 3000 30 centimeter lange houten pennen.

Russische bemoeienis
De Weerdt heeft hoge verwachtingen van de Russische bemoeienis met het project. ‘De Hollandse scheepsbouw is de Russen totaal niet vreemd. Tsaar Peter de Grote is hier destijds geweest om de technieken en materialen die men gebruikte te bestuderen. Het overgrote deel van de toenmalige Russische vloot werd zo op de Hollandse manier gebouwd. Wij gaan het ook weer doen op de wijze zoals dat vroeger ging. Dat willen we hen graag laten zien. Het gaat immers om een historische erfenis.'  Inmiddels is er al op verschillende wijze contact met de Russen geweest. ‘De stichting heeft contact gehad met de Russische ambassade hier in Nederland. De Nederlandse ambassadeur in Moskou heeft het project onder de aandacht gebracht van het Russische ministerie van cultuur, waar men ook enthousiast geworden is. Verder zijn wij uitgenodigd om over drie à vier jaar met de replica aanwezig te zijn in Sint Petersburg, waar men dan de feestelijkheden rond de herdenking van een aantal historische gebeurtenissen afsluit.'

Als de replica gereed is, wil men ermee naar Nova Zembla zeilen om zo de historische reis van Willem Barentsz en zijn kompaan Jacob van Heemskerk te herhalen. De Weerdt: ‘We gaan daar veel publiciteit aan geven. Vanuit Rusland wil men dat ten volste ondersteunen. Men is daar ook bezig geld voor ons te genereren. Dat werkt daar wat anders dan bij ons. Vanuit de overheid worden er dringende aanbevelingen richting bedrijfsleven gedaan. De overheid initieert dat en het bedrijfsleven komt vervolgens in financiële zin over de brug.'

Overwintering
Willem Barentsz maakte in de periode 1594-1597 drie expedities naar het noorden in de hoop een noordoostelijke doorvaart te vinden naar het toenmalige Indië. Omdat Portugal in die tijd de route om Afrika heen beheerste wilden de Hollandse zeevaarders een eigen toegangsweg. Ten tijde van Barentsz' laatste expeditie was die bekend tot aan Nova Zembla, het huidige Novaja Semlja. Op deze reis werden Bereneiland en Spitsbergen ontdekt. Deze laatste expeditie strandde bij Nova Zembla toen Barentsz' schip op 25 augustus 1596 in het ijs bekneld raakte. Omdat het schip hopeloos vast zat werd besloten op het eiland te overwinteren. Van drijfhout en gedeelten van het schip werd een onderkomen gebouwd, 't Behouden Huys. Pas op 13 juni 1597 kon men weer vertrekken. Tijdens de barre terugtocht stierf Barentsz op 20 juni.

De stichting streeft naar een zo getrouw mogelijke reconstructie van het schip. Het betrof een ‘jacht' of ‘Vlieboot' met een lengte van 25 bij een breedte van vijf meter. Er zal vooral worden gewerkt op basis van archeologisch onderzoek van De Weerdt, die in het verleden hoofd van het Museum voor Scheepsarcheologie in Ketelhaven was. Verder wordt gewerkt aan de hand van schilderijen, prenten en een restant van het originele schip, door Russische archeologen op Nova Zembla gevonden. De Weerdt verwacht dat het project zo'n drie jaar zal duren. ‘Het ziet er allemaal goed uit, vooral nu ook de Russen enthousiast zijn. Vooral met de reis naar Nova Zembla kunnen we niet om hen heen, omdat het daar nog steeds militair gebied is.'