Zwavelarme brandstof prijst kustvaart in 2015 uit markt

Wanneer de shortsea-vloot in 2015 op de Noord- en Oostzee moet overschakelen van zware stookolie (HFO) op zwavelarme gasolie (0,1%), verliest de sector door de veel hogere brandstofkosten 14 tot 20% van het ladingvolume aan het wegvervoer. Dat blijkt uit een onderzoek dat logistieke specialisten van de Antwerpse en Leuvense Universiteit hebben gedaan in opdracht van de Europese redersvereniging ECSA.

Door Hans Heynen
Dit middel om de scheepsemissies te laten dalen lijkt daarmee erger dan de kwaal. De uitstoot die de toename van het wegvervoer veroorzaakt doet de milieuwinst van de schonere brandstof namelijk meer dan teniet. Bovendien verslechtert de concurrentiepositie van de Baltische staten in de EU ten opzichte van Europese landen die aan een zee liggen waar deze eisen niet gelden, zoals de Ierse, de Zwarte en de Middellandse Zee.

• SMM-congres legt vinger op zere plek milieubeleid

• Middel lijkt erger dan de kwaal 

De invloed die deze en andere milieuregels hebben op de maritieme sector wordt uitgebreid besproken op het eerste Global Maritime Environmental Congress (GMEC), dat 7 en 8 september tijdens de maritieme beurs SMM 2010 in Hamburg wordt gehouden. Het congres wil komen tot een betere coördinatie van de vele locale maritieme milieumaatregelen, zodat op milieugebied wereldwijd een gelijk speelveld ontstaat voor de sector. Bondskanselier Angela Merkel fungeert als beschermvrouw van het congres, dat wordt geopend door secretaris-generaal Efthimios Mitropoulos van de International Maritime Organization (IMO).

Sprekers
De secretaris-generaal zal het belang van de scheepvaartindustrie voor de wereldeconomie benadrukken. Belangrijke onderwerpen zijn verder de regelgeving waarmee de sector wordt geconfronteerd, de milieuproblemen en de technische oplossingen om schoon zeewater en lage emissies te kunnen garanderen.
Aan het internationale maritieme milieucongres nemen vertegenwoordigers uit alle maritieme sectoren deel. Sprekers zijn onder anderen de Italiaanse reder Emanuele Grimaldi, directeur van de Grimaldi Groep en Eddy Bruyninckx, directeur-generaal van de Antwerpse haven.

Marktverstoring
Angelika Schennen, een van de organisatoren van het congres, vindt de in januari ingegane zwavelemissieregel (max. 0,1%) voor zeeschepen in de Europese havens ook een marktverstorende locale regel. ‘De regel leidt tot hogere kosten. Dat vermindert de concurrentiekracht van de scheepvaart en kan, zeker in de shortsea-sector, leiden tot een verschuiving van transport van het water naar het land.'
Aan de andere kant zijn zwavel-emissies schadelijk voor mensen die in deze gebieden wonen en werken. ‘De nieuwe EU-regels zorgen voor een verlaging van 70% van de uitstoot van fijnstof door de zeevaart in de havengebieden', stelt Matthias Ruete, directeur-generaal Mobiliteit en Transport van de Europese Commissie.
Ook de strengere zwavelemissie-eisen voor de Noord- en Baltische Zee, die door de IMO zijn aangewezen als Sulphur Emission Control Area (SECA), dragen bij aan de vermindering van de uitstoot van fijnstof door de zeevaart. Sinds juli 2010 mag brandstof er nog maar 1% zwavel bevatten. In 2015 daalt deze zwavellimiet naar 0,1%. Voor de andere Europese zeegebieden, de Ierse Zee, de Middellandse Zee en de Zwarte Zee, houdt de IMO vast aan de wereldwijd geldende limiet van 4,5%. Deze limiet daalt in 2012 naar 3,5%.
De grote verschillen in maximaal toegestane zwavelgehaltes in Europese zeegebieden is volgens de critici niet te verenigen met het idee van een gezamenlijke Europese markt. Landen als Finland, Letland, Polen en Zweden krijgen door de regels te maken met hogere transportkosten dan landen rond de Middellandse-, Ierse- en Zwarte Zee. Dat is ook nadelig voor de door de EU gestimuleerde ontwikkeling van snelwegen over zee en de gewenste modal shift van weg naar water.

Prijsverschillen
De Belgische studie toont aan dat de basiskosten voor maritiem vervoer op de Noordzee en de Baltische Zee met 25 tot 40% stijgen als schepen in 2015 van stookolie moeten overschakelen op zwavelarme gasolie. Het prijsverschil tussen de brandstoffen is 70 tot 90%. De onderzoekers rekenden de prijsverschillen uit voor 64 bestaande shortsea-diensten, waar schepen nu voor 70% op stookolie varen.
Gemiddeld leidt de omschakeling tot een stijging van de vervoerskosten van 8% bij een lage (500 dollar per kuub) gasolieprijs, een stijging van 13% bij een gemiddelde gasolieprijs (750 dollar per kuub) en een stijging van 20% bij een hoge gasolieprijs (1000 dollar per kuub). Op diensten met snelle schepen, zoals veer- en RoRodiensten, stijgen de vervoerskosten 25 tot 40%.
Dat leidt volgens de onderzoekers tot fors ladingverlies aan het wegvervoer. Op langere afstanden kan dat verlies oplopen tot 14%. Op kortere afstanden (400 tot 750 kilometer) tot 21%.
De daarmee gepaard gaande toename van het wegvervoer doet de voordelen van de lagere zwavelemissies volledig teniet. Wanneer het verlies van lading leidt tot het verdwijnen van lijndiensten zijn de consequenties nog ernstiger. Dan nemen de emissies toe. De milieuvoordelen die het bulktransport per schip op deze trajecten oplevert verdwijnen dan volledig.

Schadelijk
Shortsea-diensten tussen de Benelux en de Baltische staten zullen hun concurrentievoordeel op het wegvervoer zien verminderen of verdwijnen. Voorbeelden die het rapport noemt zijn diensten tussen Antwerpen en Kaunas, tussen Amsterdam en Kaunas, tussen Hamburg en Tallinn en tussen Lübeck en Riga.
Op deze diensten dreigt het shortsea-vervoer het te verliezen van het wegvervoer. Op andere trajecten tussen de Benelux en de Baltische staten neemt het concurrentievoordeel af. De overschakeling op zwavelarme brandstof kan zo negatief uitpakken voor het milieu. Emanuele Grimaldi zal hier op het congres op ingaan, evenals Alfons Guinier, de secretaris-generaal van de ECSA, die ook spreekt over afval en ballastwatermanagement.

LNG
Een oplossing voor het probleem van de stijgende brandstofkosten, na 2015, kan overschakeling op LNG als motorbrandstof zijn. Gebruik van LNG is op zee al enige tijd toegestaan en levert aanzienlijke milieuvoordelen op. De zwaveloxide-emissies dalen tot nul en de uitstoot van fijnstof, stikstofoxide en CO2 dalen aanzienlijk.
Om op LNG over te schakelen zijn echter kostbare motoraanpassingen nodig. Daarnaast zijn er andere opslagtanks nodig en moeten de bemanningen vertrouwd worden gemaakt met deze brandstof.

Walstroom
Veel havens en terminals werken momenteel aan walstroominstallaties om de scheepsemissies in de havens te verminderen. Om die walstroom te kunnen gebruiken zullen de elektrische installaties echter behoorlijk moeten worden aangepast en moet in havens kostbare infrastructuur worden aangelegd. Vraag is bovendien of de uitstoot zich dan niet gewoon verplaatst van de schepen in de havens naar de elektriciteitscentrales op het land.
Antwerpen heeft sinds een jaar een aantal walaansluitingen voor de zeevaart. Havendirecteur Bruyninckx zal er op het congres op ingaan, evenals Christian Maass, de Hamburgse wethouder voor Stadsontwikkeling en Milieu van de Groene Alternatieve Lijst (GAL).

Het rapport van de ECSA is te downloaden op www.ecsa.be
Het GMEC congres is te vinden op www.gmec-hamburg.com