Overslag Amsterdam nu emissievrij

Een ingezonden brief van een boze tankschipper in Weekblad Schuttevaer over een dampwolk MTBE in de Amsterdamse haven, leidde tot negatieve publiciteit en zelfs vragen in de Amsterdamse gemeenteraad. Wat was er nu echt aan de hand?

Door Heere Heeresma jr.
In de krant van 30 januari 2010 stond onder de kop ‘MTBE gaat in Amsterdam zo de atmosfeer in’ een ingezonden brief van tankvaartondernemer Hens van Buren van het mts Hanna, waarin hij zich erover beklaagt dat hij op 22 januari 2010 in de Jan van Riebeeckhaven door een wolk MTBE voer. Dit product werd boord-boord van het zeeschip Alpine Mathilde in binnenvaarttankers gelost.

Hoewel de MTBE-damp conform de wet door de binnenvaarttankers via een dampretourslang naar het zeeschip werd teruggevoerd, werd de damp vervolgens door het zeeschip in de atmosfeer geloosd. In zijn ingezonden brief toont Van Buren zich hier furieus over, temeer daar dit lozen met toestemming van Haven Amsterdam gebeurde, hoewel zij in een rondschrijven van 18 januari 2010 stelde dat de hierboven beschreven gang van zaken sinds twee jaar is verboden.

• Lozen MTBE-damp op atmosfeer werd tijdelijk toegestaan

• ‘Stikstofkosten zouden niet voor rekening schipper moeten komen'

Veiligheidsproblemen
We vroegen Henri van der Weide, beleidsmedewerker milieu en veiligheid van Haven Amsterdam, om een verklaring. ‘Tijdens de twee jaar dat we in de Amsterdamse haven de regel hebben voor emissieloze boord-boordoverslag, kwamen we erachter dat dit veiligheidsproblemen opleverde bij zeeschepen’, vertelt hij. ‘Zeeschepen groter dan 20.000 ton zijn volgens internationale wetgeving verplicht om vluchtige organische stoffen, zoals MTBE, “in het gas houden”. Dat kunnen inerte gassen zoals rookgas of stikstof zijn, om te zorgen dat er geen explosiegevaar ontstaat.

'Bij boord-boordoverslag, waarbij het zeeschip lost in een binnenvaartschip, voert het binnenvaartschip via de dampretourleiding geen inert gas terug in het zeeschip, maar lucht-productmengsel. Naar kleine zeeschepen is dat toegestaan. De theorie is namelijk dat hoe kleiner de tank is, hoe minder statische oplading erin plaatsvindt met de kans op explosie. Maar zeeschepen van meer dan 20.000 ton moeten onder inerte atmosfeer blijven. Dat was het probleem en daarover hebben we in januari 2010 maatregelen genomen. We hebben verplicht gesteld dat, als een inert zeeschip boord-boord lost op een binnenvaartschip, het binnenvaartschip dan ook inert moet zijn. Maar er zijn weinig binnenvaartschepen die dat kunnen op installaties waar inert gas wordt gegeven. Dus hebben we daaruit de consequentie getrokken en een overgangsdatum tot 1 februari neergezet.

‘Sinds wij twee jaar geleden die regel hebben ingevoerd, ging het over het algemeen prima. Er waren altijd wel zeeschepen die er niet zo moeilijk over deden om een luchtmengsel terug te krijgen, maar het gebeurde ook weleens dat het gewoon de lucht inging, wat trouwens in elke haven ter wereld is toegestaan. Dat wil ik wel even benadrukken. De reden waarom wij dat goed konden vinden, was dat de terminals pas sinds begin dit jaar allemaal klaar zijn met de aanleg van dampverwerkingsinstallaties. Tot begin dit jaar waren er nog terminals waar de damp gewoon de lucht inging, maar vanaf dit moment moeten wij zeggen “gelijke monniken, gelijke kappen”. Nu de terminals klaar zijn, kunnen we ook bij boord-boordoverslag geen emissie meer toestaan. Als een binnenschip niet inert is, gaat de overslag niet door. Dan moet men het maar aan een steiger doen, waar het binnenschip de dampen kan afvoeren naar de terminal.’

Ziekenhuislucht
Dat gebeurde niet toen Van Buren op 22 januari in de Jan van Riebeeckhaven voer. ‘Dat zeeschip was inert en de kapitein wilde het lucht-productmengsel niet terughebben. Dus sloot hij de dampretourleiding wel aan, maar voerde de damp, zoals vroeger, via de mast de lucht in. Zo uniek was dat niet. Maar meneer Van Buren had net de brief ontvangen van de maatregel dat binnenvaartschepen inert moeten zijn bij boord-boordoverslag per 1 februari 2010. Er werd met een flinke snelheid geladen en MTBE stinkt behoorlijk. Het ruikt naar ether, een ziekenhuislucht. En als je daar net doorheen vaart is dat niet prettig. Daar heeft hij over gebeld met onze verkeersleiding. Die hebben vervolgens die terminal gebeld en gezegd dat het daar niet goed ging en dat de laadsnelheid omlaag moest. Dat is ook gebeurd.

'De volgende dag is er een inspecteur naartoe gegaan. Dat had eigenlijk gelijk moeten gebeuren, dat geef ik toe, maar hij is niet gebeld door onze verkeersleiding. Die inspecteur heeft ervoor gezorgd dat de dampen van de schepen werden afgevoerd naar de installatie van de terminal. Het incident gebeurde voor de ingangsdatum van 1 februari, maar meneer Van Buren had natuurlijk gelijk dat hij ons belde, want het stonk enorm. Aan de andere kant was het geen incident, want dit gebeurde tot 1 februari regelmatig. Maar als Haven Amsterdam lopen we ver vooruit op de rest van de wereldhavens met de dampretour uit zeeschepen. Die wordt aan de wal gecondenseerd en gaat terug naar de tank waaruit wordt gelost.’

Kosten inert laden
Van der Weide is bij Van Buren aan boord geweest. Hoe is het gesprek verlopen? ‘Prima. Meneer Van Buren is een prima schipper. Ik noem hem wel de klokkenluider van de binnenvaart. Hij heeft een paar goede punten. Ik heb hem alleen gevraagd voortaan eerst even contact met ons op te nemen. Het is zijn recht om naar de pers te stappen, maar wat hij zegt moet wel op waarheid zijn gebaseerd. Dat is het over het algemeen wel, maar soms is het wat ongenuanceerd.’

Van der Weide wil nog iets kwijt over de klacht van schippers dat zij voor de kosten van inert laden moeten opdraaien. ‘Als je in Rotterdam een boord-boordoverslag doet, meestal chemie, en je moet de damp met stikstof inert houden, dan betaalt de eigenaar van de lading dat. Het lijkt erop dat in Amsterdam bij boord-boordoverslag de schipper voor die kosten moet gaan opdraaien. Dat zou ik een slechte zaak vinden. Als er zonodig boord-boordoverslag moet plaatsvinden en het kan niet aan een terminal, dan vind ik dat de eigenaar van de lading de kosten daarvan voor zijn rekening moet nemen en niet de schipper daarmee moet opzadelen.’