'Wij voelen ons bedrogen'

Van Peel was de enige vertegenwoordiger van de Antwerpse havengemeenschap. Zowel Alfaport als het Gemeentelijk Havenbedrijf Antwerpen lieten zich verontschuldigen, net als de vertegenwoordigers van de Vlaamse overheid, om hun ongenoegen te uiten over het uitblijven van de verdieping van de Westerschelde. '

Van Peel begon zijn relaas met zijn bezoek aan de voormalige kolonie van België Congo. 'Tijdens werkbezoeken aan de havens op de Congostroom stelde ik daar een grote verering vast voor Leopold II, onze koloniserende vorst.  Die verering had ik ook nog in de schoolboekjes ingelepeld gekregen maar is op dit ogenblik allerminst nog politiek correct.  De verering van de Congolezen sloeg evenwel op het feit dat hij bij heel de verdeling van Afrika ganse stukken land had prijs gegeven aan de Portugezen, in ruil voor één volledige oever tot aan de monding in de oceaan. 

Ik kon niet nalaten te verzuchten dat hij ook in Europa wat beter zijn best had kunnen doen.  Van het ene kwam het ander en tot laat in de avond heb ik het daar in de tropen over de stand van zaken van onze Belgisch-Nederlandse relaties gehad. 

Dames en Heren, ik sta hier als Antwerpenaar in een zelfgekozen eenzaamheid. Het klimaat is verzuurd, de toonhoogte van onze gesprekken gestegen en er valt zelfs al eens een dreigement. 

In het debat over de Westerschelde duiken regelmatig hardnekkige mythes op die ik 

hier even wil pogen te ontkrachten. 

Uw populaire pers zegt het iets minder beschaafd dan uw ministers: wij behoren ons nu eenmaal te schikken naar de Raad van State. De Raad van State heeft eind juli een noodzakelijke vergunning voor de verdieping van de Westerschelde geschorst.  De procedureslag voor de Raad van State is er gekomen nadat, precies bij aanvang van de beroepstermijn die open stond tegen de verdiepingsvergunning, het dubbelbesluit werd genomen waarbij het in het verdrag afgesproken pakket natuurmaatregelen langs de Westerschelde voorlopig opzij werd geschoven.  De weerstand tegen dit besluit vertaalde zich in een reeks beroepsschriften tegen de verdiepingsvergunningen.  Het één heeft het ander, minstens in grote mate, uitgelokt. 

Uw regering zie eigenlijk doodleuk: we gaan niet doen wat in het verdrag staat. Aangezien op dat ogenblik geen reëel perspectief meer bestond op aanzienlijk natuurherstel en dus een robuust estuarium dat tegen een stootje kan, weerhield de Raad een minimale onzekerheid in het verdiepingsproject als voldoende argument om de baggerwerken voorlopig tegen te houden. 

Een beroep op het principe van de rechtstaat om het verdrag voorlopig niet uit te voeren is dan ook merkwaardig.  Ten eerste heeft een gecontesteerd besluit van het Nederlands kabinet de procedureslag bij de Raad van State op gang gebracht en beïnvloed.  Ten tweede vormt ook de nakoming van duidelijke verdragsbepalingen een basisbeginsel van de rechtstaat. Dit verdrag bevat ook zeer nauwkeurige tijdsbepalingen, wanneer wat moet gebeuren. Die waren ingegeven door begrijpelijke achterdocht.  Maar ze staan er wel en ze zijn belangrijker dan kleine lettertjes.

 

Er moest van ons helemaal niets. Op uitdrukkelijk verzoek van Nederland werd in de Langetermijnvisie een beleid uitgetekend dat erop gericht was de rivier er in alle opzichten op vooruit te doen gaan.  Aan dit initiatief om een beleidsmatige samenhang te creëren tussen de thema’s toegankelijkheid, natuurlijkheid en veiligheid van de Schelde heeft Vlaanderen bereidwillig en constructief meegewerkt. De maritieme toegankelijkheid van de Schelde kon en mocht niet afzonderlijk bekeken en doorgevoerd worden.  De rivier moest er in alle opzichten beter van worden, niet enkel de scheepvaart mocht profiteren.  De vooropgezette samenhang moest worden bewaard, ook wanneer dit vanuit de regelgeving niet hoefde. Wij vonden dit een redelijke vraag, ook al zeiden er toen Vlamingen: dit wordt de “Op de Lange Baan Visie”. 

Vanuit deze idee van samenhang werden jarenlang massieve inspanningen geleverd aan de voorbereiding van een  bilaterale “Ontwikkelingschets 2010 Schelde- esturarim”.  De ambtelijke projectgroep ProSes werd in het leven geroepen en in overlegfora als het OAP (Overleg Adviserende Partijen) werd naarstig naar consensus gestreefd.  Wij stellen echter vast dat ondanks deze grootschalige inspanningen, of misschien wel ten gevolge van deze inspanningen, vandaag de dag de verwarring groot blijft: “De dijken in Zeeland moeten doorbroken worden omdat die Antwerpenaren per se een diepere Schelde willen”.  Wij kunnen ons niet van de indruk ontdoen dat de integrale aanpak gebruikt, of mogen we zeggen misbruikt, werd om voormeld hardnekkig misverstand te cultiveren.  Uit de beleidsmatige samenhang werden artificieel oorzakelijke verbanden gedistilleerd. Om geen binnenlandse tegenstrevers te moeten bekampen creëert men buitenlandse vijanden.  Wij bedanken voor die rol. 

Tegelijk werd in het verdrag ook het fenomeen van de mogelijk ongelijke voortgang in de tijd van de verschillende projecten onderkend en, belangrijker nog, ondervangen.  Met name bepaalt het verdrag dat, niettegenstaande het streefdoel van onderlinge samenhang, vertragingen, belemmeringen of herzieningen van een bepaald project de voortgang van andere projecten niet zullen verhinderen.  Wij hopen dat ook deze passage gelezen wordt. 

Maatschappelijk draagvlak is een nobel en lovenswaardig streven, maar is evenzeer een notie die te pas en te onpas als argument wordt opgedist.  In het Scheldedossier komt het ons inderdaad voor dat de notie draagvlak al eens oneigenlijk en selectief is gebruikt. Draagvlak was cruciaal tijdens het jarenlang proces van kennisopbouw, informatie-uitwisseling en overleg. Het leek plots minder cruciaal op het ogenblik dat op eerdere afspraken werd teruggekomen.  Draagvlak was een veelgehoord begrip toen de betrokkenheid van de lokale Zeeuws gemeenschap aan bod kwam, maar lijkt plots minder belangrijk wanneer de rechtstreekse belangen van de ganse Vlaamse regio op het spel staan. Wij ontmoetten onlangs mensen die ons minzaam uitlegden waarom er geen draagvlak was voor ontpoldering maar daar zelf in het OAP niets over zegden.  In elk geval mag worden geconcludeerd dat de jarenlange zoektocht naar draagvlak tot weinig inzicht en vertrouwen heeft geleid.  En, zoals algemeen geweten, vertrouwen komt te voet maar gaat te paard. 

De mythe van de wetenschappelijke zekerheid over natuur 

Tijdens dat lange en intensieve  voorbereidingsproces werd ook de geplande verdieping op alle mogelijke manieren tegen het licht gehouden.  Een batterij erkende onderzoekers heeft alle denkbare varianten vergeleken, alle mogelijke effecten onderzocht, alle mogelijke opmerkingen gewogen.  Toen de vergunningen werden aangevraagd leek iedereen het er over eens dat werkelijk het onderste uit de kan was gehaald.  Er zou verdiept worden op de meest innovatieve en milieuvriendelijke wijze.  Door vernieuwend en flexibel te baggeren en te storten zou de Westerschelde gevrijwaard blijven van enige nadelige invloed.  Echter, die geambieerde (recht)zekerheid blijkt eens te meer een glibberig begrip.  Zekerheid nastreven in een onder de vogel- en habitatrichtlijn beschermd estuarium lijkt vandaag zelfs op een mission impossible.  We moeten vaststellen dat er wel steeds een geleerde mijnheer of mevrouw gevonden kan worden die een mogelijk oorzakelijk verband ziet tussen een ingreep in de rivier en een gebeurlijk ongewenste ontwikkeling wat betreft de natuurlijkheid van de rivier.  Als één wetenschapper die het oneens is met zijn voorgangers werkelijk voldoende is om gerede twijfel te zaaien, zal wetenschappelijke zekerheid en dus rechtszekerheid inderdaad een illusie blijven.  

• Over de definitie van wat lasten zijn, bestaat blijkbaar ook in Nederland en in 

Zeeland discussie! 

• De Maatschappelijke Kosten Baten analyse, uitgevoerd door het Nederlandse 

Planbureau, berekende een netto opbrengst van 70 miljoen euro per jaar, 

waarvan 1/3 naar Nederland (Zeeland, Noord Brabant, Zuid Limburg). 

• Stevige pleidooien van de Nederlandse verladersorganisatie EVO pro vrije 

doorgang, gegeven het economisch belang voor hen. 

Dit is een echt foute inschatting.  Er heerst een groot gevoel  bedrogen te zijn zowel bij bewindslui als bij de publieke opinie (de Lange Baan Visie) in Vlaanderen. Er is absolute weerzin om meegesleept te worden in een nieuwe procedureslag en daarover dan ook nog eens begrip te moeten opbrengen. Er zal niet gedreigd worden met economische tegenmaatregelen – ze zullen gewoon genomen worden.  Het regent op dit ogenblik al schadeclaims en iedereen zal zich verwonderd afvragen hoe komt het toch dat twee redelijk beschaafde naties dit soort van ergerlijk pesterig gedrag vertonen. 

Ons enige verweer zal zijn: “wij zijn niet begonnen meneer” (zoals op de speelplaats) O heel graag zou ik willen dat het zover niet hoeft te komen. Dit was Dames en Heren, een poging tot demythologisering van het debat.  Ik hoop dat op 9 oktober de hemel opklaart. 

Het intensieve overleg en onderhandelingsproces aan weerszijden van die historisch zo beladen grens had als voordeel dat we elkaar beter hebben leren kennen, ook op menselijk vlak.  Weet u, talloze keren ben ik door diverse Nederlanders even ter zijde genomen om mij te onderhouden over de volksaard van de Zeeuw (dat verschilde overigens nogal wat al naar gelang de gesprekspartner zelf Zeeuw was of niet). Ik heb geleerd hoe zeer water en watersnood deze heerlijke streek tekenen.  Maar ik heb ook geleerd bij Nederlands bezoek de ramen van het Antwerpse stadhuis wijd open te zwaaien en het monument van Brabo te verklaren, de jonge held die de hand afhakte van de reus die de vrije doorvaart op de Schelde blokkeerde. 

Dames en Heren, 180.000 mensen leven direct en indirect van de Antwerpse haven. Ik hoop oprecht dat in deze economische barre tijden uw regering het wegwerken van enkele drempels in de Westerschelde zal uitvoeren. Zoals afgesproken.  

Meer vragen we niet. 

Maar ook niet minder.