Tien vragen over de crisis (10)

Met antwoorden van Dirk van der Meulen, hoofdredacteur Schuttevaer en VAART!

Wat was er mis met de tarievenlijst van het Samen Sterk Team?
De lijst met het ‘Internationaal Geoorloofde Onkosten Tarief' bracht veel schippers tot het besef dat varen beneden de kostprijs op den duur kan leiden tot de ondergang van hun bedrijf. Schippers daar bewust van maken kan op zich geen kwaad. Maar bij de samenstelling en publicatie van de tarievenlijst op de website VAART! is sprake van ‘afstemming' en ‘coördinatie' tussen concurrenten (schippers) en daarmee lijkt de lijst in strijd met de Mededingingswet. Dat het hier ging om een lijst met alleen maar ‘onkosten' (zonder winst) doet voor de wet niet ter zake. De markt moet ongestoord, niet gecoördineerd en zonder afstemming zijn werk kunnen doen.

Wat is het doel van de Nederlandse Mededingingswet?
De Mededingingswet beoogt markten te laten werken door te voorkomen dat ondernemers de concurrentie beperken. Dit bevordert de concurrentiekracht van het Nederlands bedrijfsleven. Eén van de bepalingen in de wet is dat ondernemers geen afspraken mogen maken die de concurrentie beperken (kartelverbod). Zo mogen concurrenten, bijvoorbeeld, onderling niet afspreken welke prijzen zij rekenen of onderling hun verkoopgebied verdelen. De Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) zorgt voor handhaving van de wet door klachten, signalen en anonieme meldingen te onderzoeken en kan ook zelf onderzoek opstarten.

Heeft de NMa de tarievenlijst van het Samen Sterk Team verboden?
Nee, zover kwam het niet. De NMa had signalen gekregen dat een dergelijke lijst circuleerde en nodigde het Samen Sterk Team en VAART! uit om de achtergronden te komen toelichten. Omdat twee van de initiatiefnemers de Belgische nationaliteit hebben, waren er ook mensen van de Belgische mededingingsautoriteit aanwezig. Toen tijdens het gesprek donderdagmiddag 17 september duidelijk werd welke risico's (hoge geldboetes) het doorgaan met de lijst met zich mee kon brengen, hebben de initiatiefnemers zelf besloten de lijst terug te trekken en van de VAART!site te (laten) verwijderen. Daarmee was er geen discussie meer over de tarievenlijst.

Van wie kwamen de signalen bij de NMa?
De NMa liet zich daar niet over uit. Pas vrijdagochtend bleek uit een persbericht van verladersorganisatie EVO en expediteursorganisatie Fenex dat zij het waren die zich tot de NMa hadden gewend. Kennelijk met de bedoeling om met veel publiciteit een ‘statement' af te geven en varende ondernemers hun tanden te laten zien, kort voor het begin van de serie bijeenkomsten van het Crisisberaad Binnenvaart (afgelopen vrijdagmiddag in Zwolle, deze week vrijdagmiddag in Rotterdam en zaterdag in Maasbracht). 

Luistert de NMa meer of eerder naar verladers dan naar schippers?
Nee, alle ondernemingen kunnen bij de NMa terecht, de NMa maakt daarbij uitdrukkelijk geen onderscheid tussen ondernemingen en de rol die zij innemen. De verladers hadden voor de NMa duidelijk een punt. De schippers van het Samen Sterk Team hebben bij de NMa volledig hun verhaal kunnen doen. Niet alle problemen in de binnenvaart vallen via de Mededingingswet op te lossen. De NMa kijkt kritisch naar het functioneren van de hele binnenvaartmarkt en heeft het Crisisberaad Binnenvaart aangeboden eventuele maatregelen op voorhand aan de Mededingingswet te toetsen.

Over de hoofden van het SST heen, zijn schippers ook nadrukkelijk uitgenodigd om hun ervaringen, met wat zich in de concurrentiesfeer afspeelt tussen bevrachters en verladers, neer te leggen bij de NMa. Dat kan via een officiële klacht, met signalen (zoals EVO en Fenex deden) of met een anonieme tip via www.nmanet.nl . De NMa is er dus evenzeer voor schippers. Dat de NMa kijkt naar de gehele keten, dus van zee- tot binnenhaven,  blijkt ook uit de studie die zij in oktober vorig jaar heeft afgerond.

Als prijsafspraken niet mogen, wat dan wel?
Elke schipper kan nog steeds z'n eigen kostprijs als ondergrens nemen en ‘nee' zeggen op lagere (‘oneerbare') prijsvoorstellen. De Europese Schippersorganisatie (ESO) heeft binnenvaartondernemers maanden geleden al opgeroepen niet langer voor elke geboden prijs te gaan varen.

Tijdelijk de vlootcapaciteit beperken, zoals het Crisisberaad Binnenvaart nu voorstelt om het groeiend aanbod van scheepsruimte af te stemmen op het verminderd ladingaanbod, is een andere mogelijkheid.

Verder kunnen schippers in (tijdelijke) samenwerkingsverbanden meer onderhandelingsmacht creëren. Net als grote concerns (Philips, Imperial etc.) mogen schippers in een (juridisch geregeld) samenwerkingsverband afspreken welke prijzen ze hanteren. Het Samen Sterk Team dacht met 147 sympathiserende schippers en zo'n 400.000 ton laadvermogen ook een toelaatbaar samenwerkingsverband te vormen, maar dat werd door de NMa ten zeerste betwijfeld. Elke constructie vraagt een goede juridische analyse vooraf. Op de site van de NMa staan zogeheten Richtsnoeren Samenwerking Ondernemingen. Hierin staat duidelijk beschreven, aan de hand van concrete voorbeelden, wat wel en niet is toegestaan op basis van de Mededingingswet.

Bestaat er een Europese regeling die het varen beneden de kostprijs verbiedt?
Dat is een fabel die telkens opnieuw de kop opsteekt. In het oorspronkelijke EEG-verdrag (artikel 78) staat dat maatregelen op het gebied van vrachtprijzen en vervoervoorwaarden rekening moeten houden met de economische toestand van vervoerondernemers. Maar d.at lijkt vooral een beroep op het gezonde verstand van wetgevers. Een schipper kan daar geen recht aan ontlenen.

In België bestaat een ‘Wet Durand' die opdrachtgevers in het wegvervoer mee aansprakelijk stelt voor eventuele veiligheidsrisico's ten gevolge van te lage vrachttarieven. Maar voor zover bekend is die wet nog nooit toegepast.
Voordat varen onder de kostprijs officieel als ontoelaatbaar wordt bestempeld, moet eerst de politiek worden overtuigd en tot nieuwe wetgeving komen.

Zijn er vrijstellingen van het kartelverbod mogelijk?
De minister van Economische Zaken heeft het recht om bij algemene maatregel van bestuur bepaalde afspraken vrij te stellen van het kartelverbod. Eerder gebeurde dat bij bepaalde samenwerkingsverbanden in de detailhandel, combinatieovereenkomsten bij aanbestedingen, en branchebeschermingsovereenkomsten betreffende winkelcentra. Ook bestaan er Europese generieke vrijstellingen. Voorbeelden in de sfeer van transport of scheepvaart zijn niet bekend.

Welke sancties kunnen worden opgelegd indien het Nederlandse kartelverbod wordt overtreden of misbruik gemaakt wordt van de machtspositie?
De sancties die de NMa kan opleggen zijn een boete en/of een last onder dwangsom. De maximale boete bedraagt € 450.000 of, indien dat meer is, 10% van de omzet van de onderneming dan wel, indien de overtreding door een ondernemersvereniging is begaan, van de gezamenlijke omzet van de daarvan deeluitmakende ondernemingen, te rekenen over het boekjaar voorafgaande aan het besluit van de NMa om een boete op te leggen.

Hoe kwam VAART! terecht in het gesprek van de NMa met het Samen Sterk Team?
VAART! had de publicatie van het ‘Internationaal Geoorloofde Onkosten Tarief' gefaciliteerd, door de lijst voor iedereen bereikbaar op de website te zetten. Dat gebeurde overigens vanuit de journalistieke rol van VAART!, ter illustratie van het nieuws over het Samen Sterk Team. Het SST heeft zelf geen website waarnaar verwezen kon worden. VAART! heeft direct gehoor gegeven aan het verzoek van het SST om de lijst van de site te halen. Er is geen directe relatie tussen VAART! en het Samen Sterk Team.

Voor enkele vragen en antwoorden is gebruik gemaakt van het onderwerp ‘Mededinging' in The Question Library op www.tql.nl.