Tien vragen over de crisis in de binnenvaart (9)

Met antwoorden van Erik van Toor, manager van Kantoor Binnenvaart (9)

1) Hoe diep grijpt de crisis in volgens jou?
Heel diep, en niet alleen in financiële zin. De onderlinge verhoudingen tussen de schippers zijn op scherp gezet. We zien een ongekend onbegrip voor elkaars positie. Het ergste vind ik dat de spanningen ook in het persoonlijke leven van de gezinnen tot uiting komen. Dat is onvermijdelijk, want onze schippers leven, werken en wonen op hun bedrijf. Maar verhalen over kinderen die 's nachts wakker worden op het internaat omdat ze bang zijn dat hun ouders geen geld meer hebben raken me diep. De irritaties tussen grote en kleine schepen begrijp ik wel, maar ze brengen ons rationeel gezien geen steek verder. Ik begrijp heel goed de klachten over ‘arrogante jongens van dertig jaar met een nieuwbouwschip en veel pk's op de roef die op anderen neerkijken'. Maar men moet beseffen dat dit slechts een paar incidenten zijn geweest en die jongens hebben hun gram inmiddels wel gehad. Veruit de meeste mensen hebben hun bedrijf op een normale manier opgebouwd. Voor die categorie zijn wij bezig en dan maakt het niet uit of je een spits hebt of een 135-meter.

2) Wat moet er gebeuren?
Hoe moeilijk het ook is, men zal moeten erkennen dat er een gezamenlijk probleem ligt. Er is veel oud zeer dat onder deze omstandigheden naar boven komt, maar daar moeten we overheen stappen. Kijk vooral naar je eigen belang en trek daar je conclusies uit.

Er moeten snel maatregelen worden genomen om de gevolgen van de crisis voor de binnenvaart te bezweren. We hebben de komende jaren te maken met overcapaciteit en die moet tijdelijk uit de markt worden gehaald. Dat kan alleen gebeuren door onderlinge solidariteit. De overheid kan dit wettelijk gezien niet organiseren, wel flankeren. Wellicht kunnen de banken er een rol in spelen.
Er moet iemand opstaan die met de vuist op tafel slaat en zegt: ‘Dit gaan we doen'.

3) Wat zijn de mogelijkheden van de landelijke overheid in deze situatie?
Er is onder meer een regeling mogelijk die de wat oudere ondernemers in staat stelt vervroegd met pensioen te gaan. Als je dat zou kunnen combineren met een waarborgfonds, waarin je goed doorgerepareerde schepen gedurende de crisis behoudt voor een jongere generatie ondernemers, dan snijdt het mes aan twee kanten. Na de crisis is er dan niet weer een gebrek aan kleine schepen en jongere schippers krijgen een kans om op gezonde financiële basis met goed materieel te beginnen. Dit sluit ook perfect aan op het rapport over kleine schepen.

Daarnaast kan de overheid flankerend optreden. Dat heeft er onder meer in geresulteerd dat in het crisisberaad wordt meegedacht door een aantal ambtenaren van EZ en V&W. Zij leveren een waardevolle bijdrage. De overheid van een lidstaat mag ook bevorderen dat schipper-eigenaars commerciële samenwerkingsverbanden vormen. Dat laatste is een belangrijke aanzet geweest tot de samenwerkingsgedachte van de Capaciteits Alliantie Binnenvaart.

4) Wat kan de Europese Unie voor maatregelen treffen?
De Europese Commissie kan op verzoek van een lidstaat de oud-voor-nieuwregeling reactiveren. Daarnaast kan de Commissie ‘passende maatregelen' nemen die de verdere toename van de aangeboden vervoerscapaciteit moeten tegengaan.

5) Wat merken jullie bij Kantoor Binnenvaart van de crisis?
De crisis neemt heel veel tijd in beslag. We steken veel tijd in de directe één op één communicatie met onze leden en proberen zoveel mogelijk van hun suggesties uit te werken. Daarnaast merken we dat de banden van de organisaties binnen het Branche Overleg Binnenvaart (KB-organisaties, CBRB en Koninklijke Schuttevaer) door de crisis nog nauwer zijn dan voorheen. We beseffen gezamenlijk terdege dat deze vervelende tijd uniek is en dat we alleen door eensgezind optreden onze leden het beste van dienst kunnen zijn.

6) Jullie roepen steeds dat een toerbeurt niet mogelijk is, terwijl sommigen van jullie eigen leden openlijk vóór een toerbeurt zijn. Waarom doen jullie daar niets mee?
Ten eerste: Kantoor Binnenvaart en met haar de ONS, RKSB en CBOB zeggen nooit dat een toerbeurt niet mogelijk is. Wat wij wél zeggen is, dat een wettelijk geregelde vrachtverdeling nauwelijks mogelijk is. Dat komt door een Europese richtlijn die dat in het kader van de vrije mededinging stomweg verbiedt. Onze organisaties zijn sterk voorstander van eerlijke vrachtverdeling, maar we beseffen heel goed dat zoiets op vrijwillige basis moet worden geregeld.

Om ons heen zien we veel bevrachtingskantoren die lijsten bijhouden van schepen die aan de beurt zijn om te gaan laden. Ook samenwerkingsverbanden werken over het algemeen met zulke lijsten. Wij juichen dat toe en stimuleren dat waar mogelijk. Het heeft naar onze mening geen zin om ondernemers de worst van een wettelijke toerbeurt met bodemtarieven voor te houden, omdat het traject daar naartoe uiterst onzeker en erg langdurig is. Liever werken wij aan crisismaatregelen waarin door coöperatie sprake is van verdeling van de pijn en versterking van de marktpositie, zodat er weer grip komt op de vrachtprijzen. Overigens horen wij van heel veel van onze leden, ook de beursaanhangers van vroeger, dat ze geen heil meer zien in een beurssysteem.

7) Waarom worden er nog steeds schepen afgebouwd en in de vaart gebracht?
Omdat we in een vrije markt zitten. Zolang de ondernemer zijn financiering rond krijgt, zal de afbouw gewoon plaatsvinden. Afbouw verbieden zal niet gaan; de afbouwers zullen daar terecht tegen in het geweer komen. Wij adviseren onze leden die een schip in bestelling hebben wel om goed na te denken over de eventuele afkoopsom. Het kan voordeliger zijn van nieuwbouw af te zien, omdat de afkoopsom fiscaal verrekenbaar is en de waarde van vergelijkbare schepen naar verwachting nog vele jaren veel lager zal liggen dan die van het af te bouwen schip. Ook banken moeten terdege rekening houden met de veranderde marktomstandigheden en dat betekent al in veel gevallen dat het casco na aankomst in Nederland in de hoek blijft liggen.

8) Is de politiek belangrijk voor jullie?
Ja, natuurlijk. Gelukkig hebben we hele goede contacten in Den Haag. We merken dat men van links tot rechts erg bezorgd is over onze bedrijfstak en men is aan alle kanten bereid mee te denken. Ondanks het beeld van veel schippers dat de binnenvaart een zwakke lobby voert, krijgen wij andere signalen. We zijn graag gezien op zowel ministeries als in de Tweede Kamer, omdat we specifieke kennis bezitten en bereid zijn die te delen. De kracht van het Branche Overleg Binnenvaart is onder meer dat we gebruik kunnen maken van elkaars contacten. Hierdoor hebben we een stevig netwerk opgebouwd.

9) Geloof jij werkelijk dat straks alle schepen weer nodig zullen zijn?
Ja, dat geloof ik oprecht. Er zijn zo ontzettend veel kansen voor de binnenvaart. En dan wil ik het niet weer over de Maasvlakte en de containers hebben. Maar de files, het milieu, duurzaam ondernemen, steden die afgesloten gaan worden voor vrachtverkeer, kilometerbeprijzing. Het zijn allemaal thema's waar wij naadloos in kunnen springen. Mijn ideaal is dat de binnenvaart de ketenregisseur wordt in plaats van een alternatief voor andere modaliteiten. Maar er is nog een lange weg te gaan en de crisis kan ons helpen die weg te verkorten. We moeten echter wel bereid zijn onze plaats in de keten te versterken. En dat betekent niet dat we de auto van de silobaas moeten wassen, zoals afgelopen week ergens werd gesuggereerd. Dat vind ik typerend Calimerogedrag. We moeten uitgaan van onze eigen kracht.

10) Is de deeltijd-ww eigenlijk werkbaar voor de binnenvaart?
Ja hoor. Je kunt met je vaartijdenboek precies aantonen wanneer er wel en niet gevaren is en wanneer het personeel dus vrij heeft gehad. We hebben leden die hun personeel in de deeltijd-ww aan boord hebben en die hadden dat binnen twee weken geregeld met UWV. Inmiddels is de onderwijscoördinator van het Onderwijscentrum Binnenvaart hard op weg om een aantal interessante cursussen te kunnen aanbieden in verband met de onderwijsverplichting die bij de regeling hoort.

11) Dan nog een vraag die niets met de crisis te maken heeft. Mis je het varen?
Ja.

Lees alle vorige Tien vragen over de crisis in de binnenvaart in het dossier
Alles over de crisis in de binnenvaart in het dossier