Vlaamse vaarwegen naar de top

Vlaanderen heeft de ambitie om binnenvaartgebied tot de top van Europa te behoren. Dat zegt minister Hilde Crevits, die de binnenvaart en de vaarwegen in haar portefeuille heeft. De komende vijf jaar wordt het vaarwegennet uitgebreid en onderhoudsachterstanden weggewerkt. Dat is tevens de beste garantie dat het op termijn weer beter zal gaan met de sector, die momenteel kampt met een slecht ladingaanbod en gekelderde vrachtprijzen.

Door Justin Gleissner

Crevits: ‘De belangrijkste maatregel die ik kan nemen is ervoor zorgen dat er zoveel mogelijk via de binnenvaart wordt vervoerd. Dit kan gebeuren door het bevorderen van een kwaliteitsvolle dienstverlening, door te zorgen voor een veilige en vlotte scheepvaart, door de waterweg ruim open te stellen, door het netwerk te vervolledigen en knelpunten weg te werken, door voor een goede uitrusting en voldoende diepgang te zorgen, door blijvend promotie te voeren voor de binnenvaart en door innovatie en nieuwe technieken te ondersteunen.'

Het belangrijkste infrastructuurproject is zonder twijfel de modernisering van de Leie, die het aan te leggen Franse SeineNord-kanaal aansluiting moet geven op het Europese vaarwegennet. In haar regeerperiode wil Crevits verder zorgen voor voltooiing van het Albertkanaal als klasse VIb-vaarweg en de verhoging van de bruggen over dit kanaal. ‘Een verbeterde bereikbaarheid van de waterweg houdt ook in dat Vlaanderen blijft investeren in laad- en losinfrastructuur. Dit moet zeer doordacht gebeuren, zodat goederenstromen gebundeld en geclusterd kunnen worden. Daartoe zal ik nog meer inzetten op samenwerkingsverbanden tussen waterwegbeheerders en investeerders. In dit kader passen ook mijn initiatieven op het vlak van watergebonden grondbeheer.

‘Ik zal er als minister voor openbare werken ook voor ijveren om distributiecentra bij voorkeur aan te leggen bij multimodale knooppunten, zodat de uitsplitsing van goederenstromen naar het achterland meer per spoor en binnenvaart kan verlopen. De clustering en bundeling van goederen zorgen immers voor een daling van de totale logistieke kosten.

‘De Vlaamse overheid investeert uiteraard ook in onderhoud. Dat doen we onder meer door extra in te zetten op baggerwerken. We investeren verder in duurzame beveiliging tegen overstromingen in het Scheldebekken door de uitvoering van het Sigmaplan.'

Onzeker budget
De plannen ten spijt is onduidelijk of er voldoende budget beschikbaar komt voor de uitvoering. ‘In de vorige regeerperiode heb ik een belangrijke inspanning geleverd om de budgetten te verhogen. In de huidige omstandigheden, waarbij de overheidsmiddelen beperkter aanwezig zijn, is het zeker niet vanzelfsprekend om hetzelfde hoge niveau aan te houden. Anderzijds is het juist in crisismomenten nodig dat de overheid bijzondere inspanningen levert. Dat is vooral op het gebied van infrastructuurbudgetten vereist. We streven er dus naar de budgetten tenminste op hetzelfde peil te houden en zullen initiatieven ontwikkelen om een aantal grote infrastructuurprojecten uit te voeren. Maar het moet duidelijk zijn dat het onder controle houden van de Vlaamse begroting een belangrijke uitgangsstelling is.'

Speerpuntproject
Over de kansen voor de aanleg van het omstreden Schipdonkkanaal, dat Zeebrugge een binnenvaartverbinding zou kunnen geven, laat Crevits zich voorzichtig uit. ‘Over de Seine-Schelde-West-verbinding zullen we op basis van alle resultaten van het studiewerk een beslissing nemen. Ik wens in dit project over een degelijk onderbouwd dossier te beschikken. Het handelt hier over een zeer belangrijk project voor de waterwegen en de havens, dat echter tezelfdertijd een grote maatschappelijke impact heeft. Het is dan ook nodig hier zeer zorgvuldig mee om te gaan.'

Duidelijker is ze over het zogenoemde kaaimurenproject, waarbij de overheid de aanleg van overslagfaciliteiten aan het water subsidieert. ‘Dit is een succesvolle formule die aanvragen blijft genereren. Het is opvallend dat ook in deze moeilijkere periode bedrijven kiezen voor de waterweg. Het project zal dan ook worden voortgezet met de bedoeling om elk project dat aan de voorwaarden voldoet te realiseren. We hebben hiervoor toestemming van de Europese Commissie tot eind 2010. Ik zal bekijken of het nuttig is verlenging aan te vragen, zodat dit speerpuntproject ook na 2010 doorgang kan vinden.'

De ‘kaaimurensubsidie' geldt niet in de zeehavens, terwijl de binnenvaart in Antwerpen bijvoorbeeld zeer geholpen zou zijn met zo'n subsidie voor de aanleg van een eigen containerterminal. Maar de Europese regels staan dat niet toe. ‘Het feit dat de zeehavens buiten het projectgebied vallen, was een belangrijk gegeven in de argumentatie van de Europese Commissie om haar toestemming te verlenen, aangezien de regeling geen problemen veroorzaakt met betrekking tot de concurrentie tussen de zeehavens.'

Goed overleg
De scheiding tussen Wallonië en Vlaanderen leidt volgens de binnenvaartsector tot een inefficiënt vaarwegenbeleid. Crevits stelt echter dat er op dit terrein goede onderlinge contacten zijn en beide gewesten vervoer over water willen stimuleren. ‘Er bestaat een gestructureerd overleg tussen de waterwegbeheerders van het Waalse en het Vlaamse gewest en van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. De overlegstructuur omvat, naast het jaarlijkse plenaire overleg, vijf overlegcommissies die op regelmatige basis vergaderen. Hoewel elk gewest de volle bevoegdheid heeft over de wijze waarop het zijn waterwegen ontwikkelt en beheert, is er over het algemeen grote onderlinge overeenstemming op dit vlak. Het waterweggebruik is de laatste jaren in alle gewesten in belangrijke mate gestegen, vooral dankzij de regionalisering. Door de regionalisering konden in elk gewest met kennis van het eigen terrein de geschiktste maatregelen worden genomen ter bevordering van de binnenscheepvaart.

Er wordt volgens de minister op alle belangrijke vaarwegen goed samengewerkt. ‘De belangrijkste grensoverschrijdende waterwegen zijn de Leie, de Bovenschelde, de vaarweg Antwerpen-Brussel-Charleroi en het Albertkanaal. Voor wat betreft de Leie richten de afspraken zich vooral op het Seine-Scheldeproject. De Bovenschelde is bij uitstek de belangrijkste gewest-overschrijdende waterweg in het Scheldegebied. Zowel in het Waalse als Vlaamse gewest is de aandacht daar momenteel gericht op het verbeteren van de waterafvoer. De verbinding Antwerpen-Brussel-Charleroi is de enige waterweg waarbij de drie gewesten betrokken zijn. Het deel Brussel-Lembeek is nog niet aan de vereisten van het TEN-T (Trans-Europees Netwerk - Transport - red.) aangepast. Voor wat betreft het Albertkanaal is ook Nederland betrokken bij het overleg.'

AIS
Vlaanderen heeft nog geen concrete plannen de binnenvaart te verplichten een AIS-transponder (Automatic Indentification System) aan boord te hebben. Maar de voorbereidingen hiervoor zijn wel in volle gang. ‘De ontwikkeling van River Information Services wordt voortgezet. Met het oog op de vlotte afhandeling van de binnenvaart is een automatisch identificatiesysteem een belangrijk ondersteunend instrument. De via AIS verzamelde informatie zal, met respect voor de privacy van de binnenscheepvaart, ook gebruikt kunnen worden om de afhandeling aan te sturen, waarbij alle betrokken partijen ten volle hun verantwoordelijkheid opnemen.'

Crevits verwacht dat de AIS-verplichting in eerste instantie zal gaan gelden op een beperkt aantal vaarverbindingen. ‘De ontwikkeling van RIS zal er in een nabije toekomst onvermijdelijk toe leiden dat in bepaalde waterweggedeelten de gebruiker verplicht wordt zich via AIS met de waterwegbeheerder in verbinding te stellen. De Vlaamse overheid wil zich hierop tijdig voorbereiden en zal verder investeren in de implementatie van RIS. Na verloop van tijd zou dan een algemene AIS-verplichting overwogen kunnen worden.'

Nederland kent intussen een subsidieregeling voor de aanschaf van zo'n relatief kostbare AIS-transponder. Vlaanderen kiest voorlopig voor een tussentijdse, goedkopere oplossing. ‘In afwachting van de komst van RIS en AIS worden GPRS-transponders ingevoerd om op korte termijn over realtime informatie te beschikken. Ik heb dit jaar 60.000 euro uitgetrokken voor de uitrusting van vijftig containerbinnenschepen met GPRS-transponders. Deze maatregel toont aan dat we met beperkte kredieten de efficiëntie concreet kunnen aanpakken.'

Onderwijs
Minister Crevits erkent dat de Vlaamse binnenvaart moeilijk aan personeel kan komen. ‘De vraag naar geschoold personeel in de sector is erg groot. De binnenvaart kampt echter niet alleen met vele openstaande vacatures, maar ook met een zekere mate van onbekendheid van de sector. Daarom zal ik mij blijven inzetten voor de promotie van de binnenvaart.

‘Maar ook in opleiding wil ik investeren. Dit voorjaar werd een binnenvaartsimulator in gebruik genomen. Dit is de eerste stap in een reeks verbeteringen op het vlak van de instroom in de sector. Het KTA Cenflumarin en Syntra Midden-Vlaanderen implementeren de simulator binnen de bestaande opleidingen. Ook de cursisten van de Syntra-opleiding Matroos in de binnenvaart gaan die gebruiken.

‘We hebben een ambitieus plan om de simulator in te bedden in zoveel mogelijk opleidingen. We overleggen bijvoorbeeld met de Centrale Commissie voor de Rijnvaart (CCR) om de simulatortijd naar het voorbeeld van de zeevaartsimulator, als officiële vaartijd te laten erkennen. Ook Nederland lijkt vragende partij. Dat maakt de kans op slagen reëel. Een mogelijk gevolg daarvan is, dat cursisten makkelijker kunnen doorgroeien en dat geïnteresseerden uitzicht krijgen op een carrièreplanning in de binnenvaart. Dat opent perspectief voor werkzoekenden die niet uit de sector afkomstig zijn.

De bemanningswetgeving in België behoort overigens tot de bevoegdheid van de federale overheid. ‘Maar waar het Vlaamse Gewest ondersteunende initiatieven kan nemen, worden die ten volle genomen.'