Klimaatverandering ondermijnt bevaarbaarheid grote rivieren

De gevolgen van de klimaatsverandering op de waterstanden van de Rijn worden pas na 2050 echt merkbaar. Tot die tijd brengt de opwarming van de aarde de bevaarbaarheid niet ernstig in gevaar, al neemt de kans op extreme waterstanden wel toe. Dat beeld schetsten deskundigen op de 24 en 25 juni in Bonn gehouden conferentie ‘Rheinschifffahrt und Klimawandel', waarin werd ingegaan op de gevolgen die de klimaatverandering heeft op de bevaarbaarheid van de Rijn.

Hoewel deskundigen de nodige slagen om de arm houden, verwachten de meesten dat er na 2050 met een zekere regelmaat langdurig lage waterstanden voorkomen, zoals in 2003. Om de vervoerszekerheid op langere termijn te kunnen garanderen zijn aanpassingen aan vloot, logistiek en waterweg nodig.

Een mogelijke aanpassing is de aanleg van een tweede smalle en diepere vaargeul in de normale vaargeul. Computergestuurde schepen kunnen daar dan tijdens de laagwaterperiodes heel nauwkeurig doorheen manoeuvreren, waarbij oplopende en tegemoetkomende schepen, geholpen door AIS, radar, DGPS en elektronische kaart, vooruitziende afspraken maken over plaats en wijze waarop ze elkaar het beste kunnen passeren.

Op het nippertje
De Internationale Commissie voor Hydrologie in het Rijngebied ontwikkelt in het kader van ‘Rheinblick 2050 klimaatmodellen voor de Rijn met een afvoerprojectie. ‘Tot 2050 verwachten we gematigde veranderingen van de waterstand en na die tijd minder afvoer in de zomer en meer in de winter', aldus dr. Klaus Görgen.

Hoewel 2050 ver weg lijkt, maakt de Duitse staalindustrie zich nu al ernstig zorgen. ‘Als het waterpeil in de toekomst periodiek voor langere tijd zeer laag staat, heeft dat verstrekkende gevolgen voor de Duitse industrie', zei commissaris Reimund Göbel van staalreus ThyssenKrupp. ‘Bijna de helft van ons vervoer gaat over water, van de aanvoer zelfs tachtig procent. De winstgevendheid van ons bedrijf, met zijn tienduizenden arbeidsplaatsen is daarvan afhankelijk. Wij verbruiken normaal rond 60.000 ton grondstof en brandstof per dag. Tijdens de lange laagwaterperiode van 2003, werd ons het gevaar van klimaatverandering heel duidelijk. De pegelstand bedroeg op een gegeven moment nog maar 1,72 meter en er kon nog maar heel weinig lading in de duwbakken. Bij een stand van 1,70 meter is duwvaart helemaal niet meer mogelijk.' En vallen de hoogovens eenmaal stil dan heeft dat effect op een groot aantal industrieën in de omgeving, zoals de belangrijke Duitse auto-industrie. Dan komen honderdduizenden mensen zonder werk te zitten. Göbel pleitte daarom voor waterbouwkundige maatregelen om de rivier bevaarbaar te houden. ‘Het reguleren van de Rijn mag geen taboe meer zijn, we moeten alle maatregelen nemen die de gevolgen van de klimaatverandering verminderen.'

Göbel pleitte voor de ontwikkeling van bredere schepen en koppelverbanden met minder diepgang. Andere voorgestelde mogelijkheden zijn de aanleg van grote buffervoorraden in de buurt bedrijven en centrales en het aanhouden van veel reservecapaciteit aan scheepsruimte.

Warmer water
Dr. Hans Moser van het Bundesanstalt für Gewässerkunde presenteerde gegevens van KLIWAS, dat ook onderzoek doet naar de effecten van klimaatverandering op de waterstanden. KLIWAS beschikt over sinds 1891 bijgehouden statistieken. ‘Sinds 1891 is de gemiddelde watertemperatuur van de Rijn met 1,4 graden gestegen, 2,7 graden in de zomer en 0,39 graden in de winter. De luchttemperatuur boven de rivier is ook toegenomen. Sinds 1899 is er ook een toename zichtbaar van de waterafvoer in de winter en is sprake van een gelijke afvoer in de zomer. Gemiddeld is de waterafvoer toegenomen.'

Omdat de waterafvoer in de zomer waarschijnlijk gaat dalen, werkt KLIWAS aan een aanpassingsstrategie. ‘In de verdere toekomst zien we een gemiddelde afname van de waterafvoer op Elbe, Rijn en Donau van zo'n tien procent', zei professor Emil Dister van de Technische Universiteit in Karlsruhe. ‘Voor een goede bevaarbaarheid moeten we de Boven-Rijn dan misschien sterker reguleren. Dat zal echter op verzet stuiten van natuurorganisaties, die bang zijn dat dit middel erger is dan de kwaal.' Hoe de klimaatontwikkelingen precies verlopen kon Dister niet zeggen. ‘We zullen de komende decennia voor heel veel verrassingen komen te staan.'

Na crisis komt zonneschijn

BONN

Voor de ontwikkeling van voor lage waterstanden geschikte schepen lijkt economisch herstel onontbeerlijk. Hoewel de Duitse economie dit jaar met zeker zes procent krimpt, ziet Bernd Törkel, hoofd waterwegen op het Duitse ministerie van Verkeer, Bouw en Stadsontwikkeling, economisch herstel aan de horizon.

‘De crisis is nog niet voorbij, maar er zijn tekenen die op een opleving in de VS en Japan wijzen en op stabilisatie in China. Die signalen versterken de Europese stabiliseringsmaatregelen, het grootste deel van de verliezen ligt achter ons. We moeten ons voorbereiden op de tijd na de crisis.'

Törkel gaat er vanuit dat de binnenvaart van een opleving in de transportsector profiteert omdat overheden zich hebben vastgelegd op fikse verlagingen van de CO2-uitstoot. ‘De binnenvaart moet dan wel actief deelnemen aan discussies over het milieu. Ons ministerie stelt zich nu ten doel het vervoer per binnenvaart met veertig procent te laten groeien. De Duitse regering is zich bewust van de strategische waarde van de binnenvaart. Betere binnenvaarthavens met meer trimodale terminals en het oplossen van knelpunten in het vaarwegennet moeten ervoor zorgen dat de binnenvaart na de crisis de concurrentie met de andere vervoersdragers aankan.'

Jack Short, de Ierse voorzitter van het International Transport Forum wees er op dat de CO2-uitstoot in 2050 de helft lager moet liggen om de klimaatverandering af te remmen en dat de Westerse landen zich op de klimaatconferentie in Kopenhagen zullen vastleggen op een sterke verlaging van de CO2-uitstoot. ‘De transportsector is nu de op één na grootste vervuiler, met dertig procent van alle emissies. Alleen de krachtcentrales stoten wereldwijd meer CO2 uit. Het overgrote deel van de transportemissies wordt veroorzaakt door wegverkeer. Om de CO2-uitstoot in het transport te verlagen is een groei van de binnen- en kustvaart onontbeerlijk.' De binnenvaart moet er volgens het congres wel alles aan doen om de eigen milieuprestaties verder te verbeteren. (HH)

Neem nu een gratis abonnement op de Nieuwsbrief. U krijgt dan twee keer per week alle maritieme nieuws in uw emailpostbus.