Hoe lang gaat deze crisis duren?

Column Binnenvaart door C.J. de Vries

Niemand kan voorspellen hoe lang de crisis nog duurt, maar het wel is verleidelijk te kijken naar vorige recessies en dan vooral de grote depressie van 1929. Er zijn grote verschillen, maar vooral ook overeenkomsten. Economen zijn het nog altijd niet eens over de oorzaken. Speculatie op de beurzen (die vrijwel geen overheidstoezicht kenden), waarbij in 1927 en 1928 vrijwel iedereen die aandelen kocht deze vrijwel zeker even later met forse koerswinsten kon verkopen (iedereen had het gevoel rijk te kunnen worden), is collectief als de oorzaak aanvaard. Maar het vreemde was dat de economie zelf draaide als een tierelier en geen enkele aanleiding gaf een terugslag te mogen verwachten. Het leek wel augustus 2008! We zijn op dezelfde wijze verrast.

 

Terugkijkend zou er na 1929 nog veel ruimte zijn geweest voor verdere economische groei (die iedereen wat graag gewild zou hebben). De arbeiders en fabrieken hadden een grotere vraag naar goederen met gemak aangekund. Tot juni 1929 draaide de economie nog fantastisch (tussen 1920 en 1929 was de productiviteit met ruim 40% toegenomen). Toen de beurskoersen 3 september ‘29 in elkaar klapten duurde het nog maanden voordat de normale economie daar veel van begon te merken. Tot november was er eigenlijk nog weinig aan de hand.

November 1929 waren er verkiezingen, die gewonnen werden door de republikeinse president Hoover. Die verklaarde in maart 1930 dat de crisis over zestig dagen over zou zijn! Maar helaas, het ergste moest nog komen. Op het dieptepunt van de crisis in 1933 was de productie van de VS dertig procent lager dan in 1929 en een op elke vier werknemers was werkloos. De echte crisis hield drie jaar aan, maar sleepte zich nog tien jaar voort en eindigde in de voortzetting van de wereldoorlog die in 1918 tijdelijk was onderbroken.

Natuurlijk waren er in 1929 ook buitensporige vergoedingen aan bankdirecteuren en werd er (net als nu) door de politiek onderzoek gedaan naar de oorzaken van de crisis. Natuurlijk kregen, net als nu, de banken de schuld. Die werden voor de rechter gedaagd. Maar overtuigend bewijs voor hun schuld werd nooit geleverd en vrijspraak volgde. In de jaren voor 1930 had iedere Amerikaan juist geweldig geprofiteerd van een oplevende markt. Maar mensen hadden toen ook al de neiging de schuld bij anderen te zoeken.

Uitzieken
Ik weet wat u nu denkt. De overeenkomsten met 1929 zijn treffend. Maar ik ben een optimistisch mens en er zijn gelukkig ook hele grote verschillen met '29. Ook toen zaten leiders van banken en van het land bij elkaar om de crisis te bespreken. Het opmerkelijkste verschil was dat Hoover en zijn minister van Financiën Mellon eigenlijk op geen enkele manier wilden ingrijpen (en wat men wel deed maakte het alleen erger). Laat maar uitzieken, het zou vanzelf wel weer beter gaan (dat klinkt bekend in de oren als je ‘Vaart' volgt). Banken en bedrijven gingen dus gewoon failliet (niet eentje, maar duizenden). Enkele maanden na de beurscrash buitelden ook de grondstof- en huizenprijzen omlaag, alsmede de productie en verkoopcijfers van staal en auto's. Totdat bedrijven niets meer waard en onverkoopbaar bleken. Echte armoede voor velen was het gevolg. Aandelen US Steel, waar op 3 september 1929 nog 262 dollar voor werd betaald, bereikten op 8 juli 1932 een diepterecord van 22 dollar. Aan nieuwe gasten van hotels in New York werd gevraagd of ze een kamer wilden huren om er te slapen of om uit het raam te springen. Sommige mensen sprongen solidair samen!

Ingrijpen
Zover hoeft het nu gelukkig niet meer te komen. Maar wie denkt dat het allemaal vanzelf wel weer goed komt wed, denk ik, op het verkeerde paard. Anders dan Hoover, zijn Obama, Balkenende, Bos en Europa gelukkig wel bereid om in te grijpen. Desnoods kopen ze een bank of voorkomen ze het omvallen van een bedrijf of een zelfs een heel land (IJsland, Hongarije). Anders was de ellende niet te overzien geweest en was forse kritiek (net als bij de verkoop van ABN-Amro) hun deel geweest. Maar ook ingrijpen wordt niet begrepen en zeker niet beloond gezien de verkiezingsuitslag. Zo werkt het in de binnenvaart ook. Je moet je daarom vooral afvragen hoe de binnenvaart over enige tijd uit de crisis komt als - nadat schepen uit faillissementen massaal zijn geveild - de bodem onder de markt is uitgevallen en alle schepen praktisch niets meer waard zijn? Zou men dan nog steeds menen dat er niets gedaan had moeten worden? I don't think so.

Veel rijker
Er zijn mensen die stellen dat we niet zo negatief moeten zijn, omdat we daarmee onszelf in de crisis (blijven) praten. Die mensen hebben gelijk. Met een beetje vertrouwen en de juiste maatregelen hadden de gevolgen van 1929 kunnen worden voorkomen. In zo'n periode moet je juist weer zien nieuwe kansen te creëren om nieuwe wegen in te slaan en vertrouwen te herwinnen. Wij zijn nu met z'n allen ook veel rijker dan in 1929 en die rijkdom is (bij ons althans) beter verdeeld, dus moeten we ook beter tegenslagen kunnen verwerken. We zijn ook minder dogmatisch dan destijds en houden niet meer krampachtig vast aan een gouden standaard, zoals Colijn en Hoover. Kortom, we zijn veel beter in staat een diepe langdurige crisis te voorkomen of de effecten daarvan te dempen. Armoede en oorlog, zoals in 1929, staan niet voor de deur.

De kredietcrisis van 2008 (die overigens wel veroorzaakt werd door dezelfde soort speculaties en sentimenten als in 1929) had moeten worden voorkomen. Maar nu we er middenin zitten is het onvoldoende om tegen elkaar te zeggen dat het vanzelf wel weer goed komt. Dan gaat het echt heel lang duren. Door het mechanisme dat de banken nu veel minder makkelijk krediet verstrekken zit een economische aanjager voorlopig op slot. We zijn daar niet zomaar vanaf.

Niet overdrijven
Hoe lang duurt de crisis dan echt nog? We moeten vooral niet overdrijven. Tenminste zeventig procent van de markt blijft gewoon in stand. Drie op de vier mensen blijven gewoon werken. Als het kabinet de juiste maatregelen treft kan dit allemaal nog erg meevallen, maar dan moet er wel meer vaart worden gemaakt met investeringen in woningbouw en infrastructuur. Omdat ons steeds meer berichten bereiken dat bouwprojecten in het najaar gaan stilvallen en de overheid daarna moet gaan bezuinigen (2011) is er geen reden om met zekerheid te stellen dat de crisis na de zomer is bezworen. Nederland anticipeert ook als geheel slecht op de crisis, zo bleek vorige week uit onderzoek. Je voelt ook aan je water aan dat het nog even duurt (zeker tot medio 2010) voordat grote bedrijven weer personeel gaan aannemen in plaats van op grote schaal ontslaan. De gevolgen daarvan voor werkloosheid en de huizenmarkt moeten nog gaan optreden.

Desondanks blijf ik vrij optimistisch, vooral ook omdat we dit allemaal nu al weten. We kunnen er dus lering uit trekken en ons voorbereiden op maatregelen voor als het langer gaat duren. Dat is wat onze sector nu moet doen. Als de binnenvaart in staat is deze periode door te komen zonder er een slagveld van te maken dan dwingt dat respect af en komt de sector versterkt uit de crisis. Leuker kunnen we het niet maken.

 

C.J. de Vries