Rabobank waarschuwt voor overcapaciteit

APRIL 2008 De forse investeringen in nieuwe binnenschepen kunnen op de middellange tot lange termijn leiden tot overcapaciteit in de binnenvaart. Dat concludeert de Rabobank in haar nieuwste editie van Cijfers & Trends. Tot nu toe kon de markt de extra capaciteit nog prima opnemen, maar de vraag is of dat in de toekomst ook kan. De scheepsbouw profiteert de komende jaren eveneens van de nieuwbouw.

Het goede perspectief in de binnenvaart leidde volgens de Rabobank tot forse investeringen in honderden nieuwe schepen. Omdat het eind van de investeringsgolf nog niet in zicht is, leidt het tot zorgen voor de middellange termijn. Daar komt nog bij, dat de grote vraag naar nieuwe schepen heeft geleid tot forse prijsstijgingen voor jonge en nieuwe binnenschepen, wat de exploitatie ervan moeilijker maakt.

De Rabobank raadt binnenvaartondernemers die nieuw bouwen rekening te houden met hun markt. Vooral binnen het ARA-gebied biedt de inzet van grotere schepen voordelen. Dit verklaart de schaalvergroting en de toename van het laadvermogen. Maar ook kleinere schepen blijven noodzakelijk.

Trends

Ondanks de dreiging van overcapaciteit gaat het de binnenvaart zeker op korte termijn goed. Want met de vlootuitbreiding verbetert ook de concurrentiepositie. Verder zorgt de aantrekkende economie voor meer goederenstromen en meer ladingaanbod, zodat na een goed 2006 en 2007 ook 2008 een prima jaar wordt. De groei vlakt naar verwachting wel af. Ook de verplaatsing van productielocaties en de verandering van vervoersstromen stimuleren het vervoer over water. Zo groeit het vrachtvervoer tussen West- en Oost-Europa het komende decennium sterk. De containerisatie zet onverminderd door, waarbij de groei afvlakt door grote drukte in de havens en terminals.

Volgens de Rabobank zijn de verschillen in verdiensten tussen de binnenvaartbedrijven groot. De grotere bedrijven profiteren het meest, maar ook de meeste schippers op kleinere schepen boeken voldoende resultaat. Het gaat vooral goed met de droge-ladingvaart. Ook het vervoer van zand en grind neemt toe. De goede economie en de bijbehorende bedrijvigheid in de bouwsector zorgen voor een grotere vraag. Dit vertaalt zich in betere rendementen voor de schippers.

De tankvaart staat er minder rooskleurig voor. Het ladingaanbod viel het afgelopen jaar door de zachte winter tegen. Voor de enkelwandige tankvaart komt daarbij, dat deze het steeds moeilijker krijgt door een toekomstig verbod op enkelwandigheid.

Zorgen

Een grote zorg is het personeelstekort. Vooral het vinden van goede gekwalificeerde medewerkers is een probleem. Dit wordt nog eens versterkt doordat meer nieuwe schepen continue varen en daardoor extra bemanning nodig hebben. Daarom wordt steeds vaker een beroep gedaan op werknemers uit bijvoorbeeld Polen, Tsjechië en de Filippijnen.

Andere zorgen zijn, dat innovaties in de binnenvaart maar moeizaam van de grond komen en de binnenvaart nog onvoldoende profiteert van de ruimte die de vaarwegen bieden. De inhaalinvesteringen in de infrastructuur zijn pas net begonnen. Verder gaat de prijs en de levertijd van een nieuw schip stijgen. Dit komt onder meer door een prijsstijging en schaarste van onderdelen zoals motoren, schroeven en navigatiesystemen.

Scheepsbouw

Niet alleen de binnenvaart, ook de scheepsbouw profiteert van het groeiende transport. De toenemende globalisering van de productie in andere branches en de opkomst van nieuwe economieën in Oost-Europa en Azië verhoogt het aantal transportbewegingen. Hierdoor is de uitgangspositie van de Nederlandse scheepsbouw voor de komende jaren goed. De orderportefeuille van veel werven is tot ver in 2009 gevuld. Vooral de focus op zeer kennisintensieve schepen versterkt de positie van de bedrijven ten opzichte van werven uit lagelonenlanden.

De scheepsbouw kan zijn positie op de internationale markt volgens de Rabobank nog versterken door een nog betere benutting en vooral combinatie van verschillende kennisdisciplines. Internationalisering van de productie was de afgelopen jaren een duidelijke trend. Nederlandse werven werden echter voorzichtiger met uitbesteding van werk naar lagelonenlanden. De kwaliteit van de casco's laat nogal eens te wensen over en het blijkt lastig de uitbesteding naar dergelijke landen goed te managen. Daar komt bij dat door de gunstige marktsituatie afnemers weer bereid zijn meer te betalen voor een snelle levering.

Een belangrijke taak voor de overheid is de bevordering van een level playing field en verdere versterking van het innovatieve vermogen. In dit kader is het positief dat de overheid de komende drie jaar jaarlijks twintig miljoen euro reserveert voor innovatie in de scheepsbouw. (EvH)