Definitie klein schip

Schepen met een afmeting kleiner dan 86 meter worden ingedeeld in de categorie klein schip. Aan het schip en de bemanning worden in een aantal wettelijke regelingen eisen gesteld.

Deze wettelijke regelingen zijn:
- Reglement onderzoek schepen op de Rijn (ROSR)
- Binnenschepenwet
- Binnenschepenbesluit
- Besluit Vaarbewijzen
- Arbeidstijdenbesluit (bij personeel in loondienst)
- Besluit vaartijden en bemanningssterkte binnenvaart
Op schepen korter dan 86 meter kan in de 14-urige dagvaart en tot 70 meter in de semicontinuevaart volgens het Vaartijdenbesluit met 2 bemanningsleden (of minder) gevaren worden.

De bestaande en toekomstige vloot
De Nederlandse binnenvaartvloot is de grootste van West-Europa. Ruim de helft van het laadvermogen is in handen van Nederlandse ondernemingen. Onder invloed van de sloopregeling zijn in het verleden veel kleine schepen gesloopt. Met de toenemende vraag naar binnenvaartvervoer en het verdwijnen van het kleine schip is er geen sprake meer van overcapaciteit maar eerder van schaarste op bepaalde vervoersrelaties. Op dit moment vindt er veel nieuwbouw plaats maar vrijwel uitsluitend in het segment boven die van het kleine schip. Het betreft hoofdzakelijk schepen met een afmeting van 110 bij 11,40 meter of groter.
Na 2003 worden de gegevens over de actieve binnenvloot via het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) niet meer geregistreerd. Na 2002 wordt deze data ook niet meer jaarlijks door het IVR gepubliceerd. Zichtbaar in de periode 1981 - 2003 is de afname van het aantal schepen in de laadvermogenklasse tot 1.500 ton (minus 40%) en een verdubbeling in het aantal schepen met een laadvermogenklasse groter dan 1.500 ton. Een trendlijn laat zien dat in 2016 het aantal kleine schepen gelijk is aan het aantal grote schepen in de Nederlandse binnenvaartvloot. Indien deze trend zich doorzet dan zal in 2040 het overgrote deel van de kleine schepen tot 1.500 ton verdwenen zijn.

Waar vaart het kleine schip?
Het kleine binnenvaartschip vaart op de vaarwegen met een vaarwegklasse IV of minder. Op onderstaande kaarten zijn de vaarwegklassen IV of minder zichtbaar. Nederland heeft in totaal ruim 5.000 kilometer vaarweg waarvan ruim 3.250 (65%) kleiner is dan vaarwegklasse.
De vaarwegen in de 4 landen van Noordwest Europa bestaan voor ruimschoots de helft (66%) uit vaarwegen die uitsluitend toegankelijk zijn voor kleine schepen (<86 meter). Als het kleine schip verdwijnt uit de binnenvaartvloot dan zijn de industriële/economische gebieden langs deze vaarwegen niet meer bereikbaar via de binnenvaart. Dit terwijl er op dit fijnmazige vaarwegennet goede kansen zijn om de inzet van binnenvaart juist te vergroten. De totale Europese vaarweglengte bedraagt 21.419 kilometer.

Het uitgangspunt is dat kleine vaarwegen goed onderhouden blijven zolang bedrijven langs de vaarweg actief gebruikmaken van de binnenvaart. Daarbij komt dat het Ministerie van Verkeer & Waterstaat 62 miljoen euro beschikbaar heeft gesteld om de bereikbaarheid en het gebruik van de binnenhavens in Nederland te verbeteren.
Deze positieve investering vergroot ook de kansen op het gebruik van het kleine schip. Vooral kleinere havens langs de haarvaten van het vaarwegstelsel krijgen de gelegenheid zich met co-financiering te vernieuwen en te verbeteren met als doel meer lading over het water te vervoeren. Dit biedt kansen voor een toename van het gebruik van kleine schepen.
Op dit moment is er nog sprake van een lage servicegerichtheid van vaarwegbeheerders op haarvaten van het vaarwegstelsel (beperkte bedieningstijden en de prioriteit voor pleziervaart). Ondanks dat de bedieningstijden voor de binnenvaartbranche een punt van zorg blijft zijn de vooruitzichten voor de infrastructurele kwaliteit van de meeste kleine vaarwegen in Nederland positief. Voor 2016 zal naar verwachting al het achterstallig onderhoud dat beperkingen aan de scheepvaart oplegt zijn ingelopen. De vraag blijft of, na het uitvoeren van alle projecten in het MIT6, het Nederlandse vaarwegennet zodanig op orde zal zijn, dat geen nieuwe verruimingsprojecten (voor kleine vaarwegen) noodzakelijk zijn.
Verdieping van kleine vaarwegen, welke uitsluitend toegankelijk zijn voor kleine schepen, is noodzakelijk tot een diepgang van 2,807 tot 3 meter. De vaarweg vormt echter de kleinste risicofactor voor de vraag of een herwaardering van het kleine schip succesvol zal zijn. Andere economische, sociale, technische en logistieke factoren spelen een grotere rol.

In welke sectoren is het kleine schip actief?
Het kleine schip is actief in verschillende sectoren. Met kleine schepen worden hoofdzakelijk de volgende goederen getransporteerd:
Droge lading:
- Agrarische producten (veevoeder, granen, kunstmest etc.)
- Bouwmaterialen (zand- en grind, cement etc.)
- Zout
- Steenkolen
- Ertsen tussen zeehavens en staalindustrieën
- Turf en veen
- Staal
- Speciaal transport (constructiedelen en machines)
- Cellulose/pulp en papierproducten
- Afval- en recyclingstromen (puin en glas)
Natte lading
- Chemische producten
- Minerale oliën en brandstoffen
- Plantaardige en dierlijke oliën en vetten (eetbare oliën)
- Voedingsmiddelen (agroship)
Containers
- Maritieme containers (van en naar zeehavens)
- Afval in containers

Nieuwe ontwikkeling
Schaalvergroting in de binnenvaart leidt tegelijk ook tot nieuwe kansen voor het kleine schip. Kleine schepen kunnen in tegenstelling tot grote schepen veel flexibeler opereren omdat laad- en lostijden korter zijn waardoor zij op kleine afstanden een grotere omloopsnelheid kunnen behalen. Naast de nieuwbouw van grote schepen zijn er de laatste jaren ook enkele kleinere schepen in de vaart gebracht. Er is ruimte voor nieuwbouw van kleine schepen en (markt)partijen gaan de uitdaging aan. Echter, het in de praktijk succesvol exploiteren van een nieuw klein schip is niet eenvoudig. Zo zijn er sinds 40 jaar in Frankrijk weer 3 nieuwe spitsen gebouwd. Echter, door een gebrek aan aanpassing van de infrastructuur (diepgang) kunnen deze spitsen niet optimaal geëxploiteerd worden.

Lees ook:
A) Realisatie van nieuwe instroom van ondernemers en personeel
B) Verbetering marktbewustzijn en positie in de logistieke keten
C) Stimuleren van nieuwbouw en innovatie
D) Aanpassing van financieringsvoorwaarden en fiscale maatregelen
E) Aanpassing van wet- en regelgeving
F) Verbetering sociale omstandigheden
G) Imagoverbetering

Meer over het rapport klein schip in het dossier